Verwachting leraar bepaalt kans leerling

Leerkrachten op de basissschool passen hun lesstof aan de sociaal-etnische achtergrond van hun leerlingen. Hun verwachtingen ten aanzien van allochtone leerlingen liggen lager dan bij autochtone leerlingen.

Door de lagere verwachtingen van de leerkrachten presteren allochtone leerlingen minder goed op school. Of ze op een zwarte of witte school zitten is van minder belang. Ook als er geen segregatie in het onderwijs zou bestaan, bleven de kansen ongelijk.

Dat is de uitkomst van een onderzoek van het aan de Katholieke Universiteit Nijmegen verbonden onderzoeksinstituut ITS. In het rapport De ongelijke basisschool concludeert onderwijssocioloog P. Jungbluth dat de verwachtingen van de leerkracht zwaarder wegen dan de kleur van de school als het gaat om kansenongelijkheid. De `toevallige' verwachtingen van de leerkracht zijn meer gebaseerd op de achtergrond dan op de mogelijkheden van het kind. Met name het opleidingsniveau van de ouders is bepalend.

In de hoogste klassen van het basisonderwijs hebben leerkrachten veel vrijheid om het onderwijsaanbod per leerling te variëren. Hun verwachtingen ten aanzien van de cognitieve capaciteiten van allochtone leerlingen zijn lager dan die van autochtone leerlingen, en de lesstof wordt hierdoor aangepast. Veel allochtone leerlingen krijgen lesstof van groep 8 niet aangeboden, omdat leerkrachten denken dat ze dat niet aankunnen.

Het onderzoek heeft de prestaties van leerlingen, zoals gemeten in de CITO-eindtoets, afgezet tegen de verwachtingen van leerkrachten. Het gaat dus niet om de `leerwinst': de startpositie van een leerling afgezet tegen zijn prestaties aan het einde van de school. Aan het onderzoek is meegewerkt door 44 scholen met een sterke segregatie. De deelnemende scholen doen mee aan tweejaarlijkse PRIMA-metingen, waardoor veel informatie over de leerlingen bekend is. Voor het onderzoek zijn 64 leerkrachten ondervraagd, die uitgebreide vragenlijsten hebben beantwoord over de lesstof die ze aanbieden aan zogenoemde kopgroep-, middengroep- en staartgroepleerlingen in de groepen 6 en 8.

Omdat de verwachtingen van de leerkacht zo'n grote rol speelt bij de prestaties van de leerling, hebben alle overheidsprogramma's om achterstanden in de onderbouw van de basisschool weg te werken weinig zin, meent Jungbluth.