Veel weerstand in Kamer tegen verdrag EU met VS

De manier waarop de Europese Unie in beslotenheid heeft onderhandeld met de VS over een uitleverings- en rechtshulpverdrag stuit op kritiek in de Tweede Kamer.

Minister Donner en fractiespecialisten voerden vanochtend overleg over twee conceptverdragen die morgen in Brussel besproken worden door de Europese ministers van Justitie. De verdragen regelen niet alleen de uitlevering van verdachten tussen Europese lidstaten en de VS, maar ook de mogelijkheid om Amerikaanse opsporingsambtenaren in Europa te laten opereren.

De oppositiepartijen SP, GroenLinks en PvdA alsook VVD en D66 vinden dat minister Donner van Justitie eerder openheid van zaken over het onderhandelingsproces had moeten geven. De Europese Unie onderhandelt sinds vorig jaar zomer in het geheim over die verdragen. Donner zegt dat hij gehouden is aan de Europese wet openbaarheid bestuur die vertrouwelijkheid verplicht stelt. ,,Ook in Nederland worden onderhandelingsresultaten niet tijdens de onderhandelingen gepubliceerd.''

PvdA-woordvoerster E. Kalsbeek zei in het overleg verbijsterd te zijn. ,,Nederland onderhandelt in het geheim over uitlevering van eigen onderdanen die zelf geen enkele inzage mogen hebben in de concepttektsen.'' Kalsbeek zei onvoldoende voorbereiding te hebben gehad om Donner toestemming te geven om morgen met het onderhandelingsresultaat in te stemmen. ,,Parlement en samenleving moeten de mogelijkheid krijgen om hierover van gedachten te kunnen wisselen.'' VVD-woordvoerder Rijpstra sloot zich bij Kalsbeeks kritiek aan. ,,Als wij in het Nederlandse parlement met dergelijke voorstellen zouden komen, zou daar eerst een stevige adviesronde aan vooraf zijn gegaan, bijvoorbeeld door de Raad van State.''D66-woordvoerster L. van der Laan noemde niet alleen de vertrouwelijkheid zorgelijk, maar ook de inhoud van de verdragen zelf. Volgens haar betekent goedkeuring van de verdragen een ,,verruiming van de huidige bilaterale verdragen tussen Nederland en de VS. Het is bovendien onduidelijk wat de consequenties van deze verdragen zijn voor de positie van het Internationale Strafhof. ,,Nederland mag bij gelijktijdige uitleveringsverzoeken geen twijfel laten bestaan over de positie van dat Internationale Strafhof'', aldus Van der Laan. Ze riep op om besluitvorming over de verdragen uit te stellen. ,,Net zoals het Britse parlement dat heeft gedaan. Daar is zes weken uitstel bedongen. Dat verdient navolging. We kunnen niet zomaar na 11 september onze hele rechtsstaat maar weggeven.''

Woordvoerders van GroenLinks en de SP verwezen naar de gebrekkige garanties voor Nederlandse verdachten die in de VS als gevolg van deze verdragen berecht gaan worden. ,,De Haagse rechtbank heeft recent uitlevering opgeschort wegens twijfels aan eerlijke procesgang in de VS'', aldus GroenLinks-woordvoerster Vos. SP-woordvoerder De Wit noemde de verdragsteksten ,,dermate ingrijpend dat ze voor mijn fractie onaanvaardbaar zijn.''

Het is overigens de vraag of andere Europese lidstaten zullen instemmen met de verdragsteksten. Vandaag doet de Franse Conseil d'État uitspraak over de vraag of Frankrijk wel mee kan doen aan de twee verdragen op het gebied van Justitie en Binnenlandse Zaken, die de Unie met de VS wil sluiten. Dat zou mogelijk strijdig kunnen zijn met de Franse grondwet. De regering heeft die vraag opgeworpen. Of de ministers morgen een politiek akkoord bereiken, hangt af van dit Franse besluit. Anders worden de verdragen besproken in de vergadering van Europese ministers in juni.

Vóór de ondertekening moeten alle lidstaten een zogeheten constitutional statement afleggen. Daarin verklaren zij dat zij eerst de twee verdragen moeten ratificeren en zonodig de grondwet moeten aanpassen als de verdragen daarmee in tegenspraak zijn. Volgens een Europees diplomaat die bij de onderhandelingen met de VS betrokken was, zullen de verdragen in de meeste EU-lidstaten niet heel veel aan de bestaande bilaterale verdragen veranderen. ,,Voor een land als Portugal, dat een verdrag had dat honderd jaar oud was, natuurlijk wel denk maar aan de nieuwe afspraken dat we getuigen via video kunnen gaan verhoren.''

De Amsterdamse strafrechter R. Blekxtoon verwacht wel een aanzienlijke verslechtering van bestaande uitleveringsverdragen. In het Nederlandse uitleveringsverdrag met de VS staat dat de staat die om uitlevering vraagt overzicht moet geven van het vergaarde bewijs waarop hert arrestatiebevel is gebaseerd. Met het nieuwe verdrag vervalt die verplichting, zo stelt Blekxtoon vandaag in een opinieartikel in deze krant. ,,Het stellen van een strafbaar feit is voldoende. De verplichting van te verstrekken gegevens zijn tot een minimum beperkt.'' Bovendien maken Amerikaanse opsporingsautoriteiten gebruik van criminele infiltranten. ,,Het valt niet uit te sluiten dat dergelijke criminele infiltranten zonder toestemming ook in Nederland zullen worden ingezet'', aldus Blextoon.

Donner wees de fractiespecialisten er op dat de teksten al twee weken vertrouwelijk ter inzage hebben gelegen. ,,Deze vragen hadden dus eerder gesteld kunnen worden, in plaats van nu op het laatste moment.'' Hij wilde niet toezeggen dat hij tijdens de bijeenkomst in Brussel zich zou onthouden van ,,politieke goedkeuring. (..) Maar het is niet mijn intentie om te zeggen: komaan, we moeten verder gaan met dit geheel.'' Donner noemde het bereikte resultaat ,,redelijk aanvaarbaar''.

BLEXTOON: pagina 11