Haitink dirigeert Wiener in grootse en stralende Bruckner

Voor `alleen maar' de Vijfde symfonie van Bruckner kwamen de Wiener Philharmoniker naar het Amsterdamse Concertgebouw om te spelen onder leiding van Bernard Haitink. De Münchener Philharmoniker kwamen in 1994 eens naar Amsterdam met uitsluitend Bruckners Vierde symfonie, die een uur duurt. Maar dirigent Sergiu Celibidache wist die tijdens dat legendarische concert op te rekken tot 84 minuten. Haitink bleef daar gisteravond in de veel langere Vijfde met 76 minuten duidelijk onder.

Deze Vijfde van Bruckner was een onderdeel van een Brucknercyclus die Haitink blijkt te realiseren tijdens zijn Amsterdamse gastoptredens met verschillende orkesten. Eerder dirigeerde hij de symfonieën nrs. 3, 4, 7 en 8. De samenwerking tussen Haitink en de Wiener in Bruckner is met concerten en cd-opnamen al jarenlang beproefd. Al in 1988, het jaar waarin Haitink bij het Concertgebouworkest vertrok, zetten ze de Vijfde op cd. Gisteravond leek de uitvoering soms stelliger en pregnanter, maar een cd kan met zijn gecomprimeerde dynamiek dan ook niet op tegen een concertuitvoering, zeker niet in zulke monumentaal oprijzende climaxen als bij Bruckner.

Jammer dat Bruckner zelf niet bij deze grootse en stralende uitvoering was, hij hoorde nooit zijn omstreden Vijfde symfonie (1876). Bij de première, pas in 1894, was hij te ziek. Haitink kwam met de geweldig spelende Wiener tot een zeer gevarieerd klankbeeld. In het openingsdeel werden de robuuste passages afgewisseld met vervoerende kamermuzikale intermezzi, het tweede deel was machtig en enerverend, het Scherzo roerig en impulsief.

Officieel mag men in de niet-programmatische en `abstracte' Bruckner nooit beelden voor zich zien, maar ik hoor ze toch. Bij Celibidache zag ik tijdens de finale van de Vierde een stoomlocomotief die door een heuvellandschap komt aandenderen. En de Finale van de Vijfde bij Haitink klonk, na die stoute jazzy klarinetnootjes, als een oceaanstomer die de hoge golven doorklieft en de wilde stormen onweerstaanbaar trotseert, onstuimig op weg naar een glorieuze thuiskomst.

Het publieke succes was groot en de Wiener, zeer tevreden over Haitink, toonden dat op een genereuze wijze die oostelijk van ons gebruikelijk is, maar door het Amsterdamse publiek nooit wordt begrepen. Nog tijdens het applaus ontruimt het orkest het podium, om de dirigent in de gelegenheid te stellen nog één keer persoonlijk bijval te verwerven. Zeker in het geval van Haitink is dat in zijn voormalige thuishonk op zijn plaats. Maar de Amsterdammers denken dan: ,,die Wiener willen de bus naar Wenen nog halen'' en rennen zelf naar de tram.

Concert: Wiener Philharmoniker o.l.v. Bernard Haitink. Programma: A. Bruckner: Symfonie nr. 5. Gehoord: 6/5 Concertgebouw Amsterdam.