Dromen van containerschepen

Na het Suez Kanaal en het Panama Kanaal wil Thailand ook zo'n cruciale waterweg. Het plan dateert van 1677 en een haalbaarheidsstudie is nu gaande.

Buffels banjeren over waardeloos land. Smaakvolle, lege villa's staan weg te rotten. Niets groeit hier. Dit stuk Thailand is opgegeven. ,,Een wat?'', reageert de boer die de beesten voortdrijft, ,,een driehonderd meter breed kanaal? Hier?'' Hoewel het idee eeuwenoud is, moet hij er toch even aan wennen. ,,Nou ja, het staat hier toch al de helft van de tijd onder water'', zegt hij dan. ,,Maar waar moet ik de rest van het jaar met mijn buffels naar toe?''

Prof. Weerapant Musigasarn probeert de man gerust te stellen. Als dat kanaal er is, zijn er duizenden andere manieren waarop de boer zijn geld kan verdienen. ,,Denk aan alle industrie en havenactiviteiten die hier zullen komen'', zegt de ingenieur van de Prins van Songkhla Universiteit. De boer kijkt hem even glazig aan als zijn buffels. Weerapant ijvert al vijftien jaar, dag in dag uit, voor het Kra-kanaal. Een honderd kilometer lange, dertig meter diepe waterweg die het Thaise schiereiland moet doorklieven. De naam is eigenlijk verkeerd, want het kanaal gaat niet door de onneembare granieten bergen van de Istmus van Kra, maar is driehonderd kilometer zuidelijker gepland, vlak boven de Thais-Maleisische grens.

Een ingenieursbureau uit Hongkong is sinds februari bezig met een Kra-kanaal-haalbaarheidsstudie in opdracht van vice-premier Chavalit Yongchaiyutdh. Het kanaal moet Thailand rijk en belangrijk maken, het knullige haventje van Songkhla wordt een wereldhaven. ,,Als je hier in 2010 terugkomt, kun je de hele dag naar voorbijtrekkende mammoettankers en supercontainerschepen kijken'', bezweert de professor. ,,Zo'n 100.000 per jaar.'' Hij gelooft net zo hard in het kanaal als anderen het verwerpen als overbodig waanidee, een witte olifant. Weerapant zet grote ogen op en zegt: ,,Ik heb geheime informatie uit Bangkok: volgend jaar beginnen ze met graven.'' Dat hebben tegenstanders al zo vaak gehoord, ze nemen zulke woorden niet meer serieus.

Want al in 1677 bedacht een Thaise koning dat hij honderdduizenden van zijn onderdanen een schep zou geven om ze het Kra-kanaal te laten graven. Zo kon hij zijn oorlogsschepen veel sneller naar aartsvijand Birma dirigeren. Het kwam er niet van. De afgelopen zestig jaar gingen de blauwdrukken van het kanaal in en uit de la. Nu zijn de redenen om het te graven louter economisch van aard. Thais dromen van de werkverschaffing voor drie miljoen werklozen die aan de oevers van het kanaal een baan zullen vinden. De waterweg zal de economische navel van de regio worden, is de hoop. Kortom: het Kra-kanaal is Thailands New Deal.

Vooral Japan gelooft erin. Een olietanker van het Midden-Oosten doet er volgens de Japanners vijf dagen korter over en dat scheelt zo'n 300.000 euro. Bovendien is er geen kans meer op één van de honderden aanvaringen per jaar in de nauwe Straat van Malakka en elimineert het Kra-kanaal het risico van piraterij in diezelfde Straat – een groeiende vorm van broodwinning van wanhopige Indonesiërs en Maleisiërs.

Dat de Straat van Malakka zo druk is, komt doordat aan het eind ervan Singapore ligt, een van de grootste overslaghavens ter wereld en de verklaring voor het unieke economische succes van de stadstaat-zonder-hulpbronnen. ,,Tot een jaar of drie geleden probeerde Singapore ons werk op alle mogelijke manieren te saboteren'', zegt professor Weerapant. ,,Nu niet meer. Want de haven van Singapore wil hier aan weerszijden van het Kra-kanaal containerterminals zetten. Thuis kunnen ze per slot niet blijven groeien.''

Het Japanse enthousiasme voor het kanaal ontspoorde toen The Mitsubishi Corporation voorstelde de bouwkosten flink te drukken door met twintig `vreedzame nucleaire explosies' de bergen en heuvels op de route weg te blazen. Uitgerekend Japanners stelden zich `schone' explosies voor die elk ongeveer twee maal de kracht zouden hebben van de atoombom op Hiroshima. In plaats van de door de meeste planners begrote twintig miljard euro, die pas over ruim een halve eeuw zou zijn terugverdiend, zou een nucleair weggeblazen kanaal slechts drie miljard kosten. Het Thaise parlement schoof het bizarre plan verbaasd terzijde uit vrees voor milieuschade.

Maar die is er volgens Seri Tonvicha ook zonder Japanse explosies. Hij vertegenwoordigt de boeren en de vissers in de zuidelijke provincies. ,,Met een kanaal komt er een einde aan hun bestaan'', zegt Seri met gevoel voor drama. ,,Boeren raken hun land kwijt, of hun land wordt onbereikbaar. En al het viswater wordt waardeloos doordat de schepen en de industrie het vervuilen en doordat zout en zoet water zich gaat mengen.''

Een oliepijpleiding dwars over het schiereiland, in plaats van een kanaal, is geen alternatief. ,,Met tienduizenden schepen die aan weerszijden worden aan- en afgekoppeld is de kans op een milieuramp net zo groot.'' Het veel te dure kanaal zal Thailand al met al alleen maar ellende brengen, weet Seri. En niet alleen in economische zin. ,,Want de moslims in het zuiden worden door het kanaal afgesneden van de rest van Thailand en zullen naar onafhankelijkheid gaan streven.''

Zulke overwegingen zijn niet besteed aan boer Tawee Pantania. Hij klimt uit een tien meter hoge palmboom. Acht bamboecilinders vol suikersap bungelen aan een touw om zijn middel. De boom staat bij het dorpje Bang Klam, pal op route 5A, tussen Satun aan de westkust en Songkhla aan de kant van de Zuid-Chinese Zee. ,,Laatst kwamen ze hier de palen van mijn huis rood verven'', zegt de magere boer. ,,Ik weet niet of het iets met het kanaal te maken heeft, maar sindsdien slaap ik slecht. Ik zeg je: als ze hier gaan graven, zullen alle boeren die ik ken voor de graafmachines gaan liggen.''