Beperken politieke arm ETA haastklus

Voor morgennacht moet het Spaanse Constitutionele Hof uitsluitsel geven of 241 kandidaten voor gemeenteraden in Baskenland en Navarra zich verkiesbaar mogen stellen.

Een rechterlijke race tegen de klok. Terwijl vrijdag officieel de campagne begint voor de gemeenteraadsverkiezingen van 25 mei en de kieslijsten definitief vast moeten staan, arriveerde afgelopen maandag vanuit Baskenland een bestelbusje bij het Constitutionele Hof in Madrid. De lading betrof de bezwaarschriften van 241 afgewezen kandidaat-gemeenteraadsleden, ingediend door advocaten van de zogenaamde Autodeterminaziorako Bilgunea (AuB), de naam waar radicaal nationalistisch Baskenland sinds kort onder opereert. Het Hof, dat niet zelden maanden delibereert over grondwettelijke kwesties, moet de berg voor donderdagnacht hebben gelezen, afgewogen en beoordeeld.

Zo lijken de jarenlange politieke en strafrechtelijke pogingen om greep te krijgen op de politieke activiteiten rond de Baskische terreurorganisatie ETA alsnog te eindigen in een juridische haastklus. Vorig jaar scherpte het parlement de wet op de partijen aan. In augustus volgde een verbod op Batasuna, omdat zij deel uitmaakt van het netwerk van de ETA. Vorige week verklaarde de Hoge Raad dat de 241 kandidaten die tot dusver lid waren van Batasuna zich niet onder een andere naam verkiesbaar kunnen stellen.

Op de valreep komt nu alsnog de fundamentele vraag ter tafel of een en ander kan binnen de grondwet. Ja, vindt zowel de regerende conservatieve Partido Popular als de socialistische oppositie en met hen een grote meerderheid van de Spanjaarden. Nee, vindt vanzelfsprekend de radicale Baskisch-nationalistische aanhang. Die wordt daarbij gesteund door de meer gematigde nationalistische PNV, die met een minderheidsregering de regio Baskenland bestiert.

PNV-aanvoerder Xavier Arzalluz ging de afgelopen dagen weer ouderwets tekeer tegen rechters en politici uit `Madrid' die de democratische vrijheden van `de Basken' zouden willen inperken. Volgens zijn critici, niet in de laatste plaats in radicale kring, is het Arzalluz vooral te doen om de aanhang van de nu verboden formatie zijn eigen nationalistische partij in te lokken. De PNV is zelfs bereid tot burgerlijke ongehoorzaamheid. Zo weigert de partij het rechterlijk bevel uit te voeren om de radicale Batasuna-partij in het regioparlement te ontbinden. Ook spreekt de PNV met de radicale aanhang om te kijken hoe de radicale kandidaten op een of andere manier toch op de verkiezingen binnengeloodst kunnen worden. Gedacht wordt onder meer aan nepstembiljetten met de verboden namen.

De regioregering van de PNV haalt zich hiermee andermaal het verwijt op de hals het klimaat van bedreiging tegen niet-nationalistische politici te bevorderen. Een groep intellectuelen publiceerde vandaag een veroordeling van de Baskische nationalistische en kerkelijke instellingen die met hun steun aan ETA-sympathisanten bijdragen aan een ,,zieke atmosfeer van morele straffeloosheid''. De petitie werd mede ondertekend door de schrijvers Mario Vargas Llosa, Carlos Fuentes, Nadine Gordimer en Juan Goytisolo.

De radicale nationalisten in de gemeenteraden weigeren standaard om de moordaanslagen van de ETA te veroordelen. Het blijft niet bij deze passieve vorm van intimidatie: gisteren werd een gevangenisstraf van 24 jaar geëist tegen een radicaal raadslid uit het dorpje Ermua wegens medeplichtigheid aan de geruchtmakende moordaanslag op het conservatieve raadslid Miguel Ángel Blanco vijf jaar geleden door de ETA.

De band tussen de radicale partij en terreurbeweging werd eerder door de Hoge Raad bewezen geacht. Dat gaat verder dan alleen de gevangen ETA-leden die traditioneel op de kieslijsten wordt gezet. Vorige week produceerde onderzoeksrechter Baltasar Garzón documenten die werden aangetroffen bij ETA-activisten. De documenten bevatten instructies hoe de politieke arm onder een reeks aan nieuwe namen zijn activiteiten kan voortzetten.

Dat het partijverbod uitgerekend met de gemeenteraadsverkiezingen speelt, is een extra harde slag voor de radicale nationalisten. De ETA-aanhang moet het vanouds hebben van zijn aanhang in de kleine dorpen en steden, vooral in de Baskische provincie Guipuzcoa, waar zich de harde kern van de beweging bevindt. Opmerkelijk is dat nu alsnog bij het Constitutionele Hof bezwaar aangetekend wordt: de Baskische nationalisten, zowel radicaal als meer gematigd, weigeren de Spaanse grondwet te erkennen.