Voor Krabbé en koningin

De dodenherdenking en de bevrijding gingen over dé oorlog, de enige echte, zeker op tv. Alle pogingen van organisatoren om de thema's van 4 en 5 mei te verbreden slaan stuk op de verhalende kracht van de vijf bezettingsjaren. Verzetsspeelfilms liggen bij honderden opgestapeld in omroepkabinetten, evenals zwart-witte documentaires en archiefbeelden en reconstructies uit die jaren. En zeg nou zelf, wat spreekt meer aan, De Enclave, een driedelige tv-fictieserie over het dubieuze Nederlandse optreden in Srebrenica of de zondagavond vertoonde archiefklassieker In de schaduw van de overwinning met Jeroen Krabbé in de glansrol van de Hollandse verzetsheld Peter van Dijk? Krabbé, man van moed en verzet.

Elk geallieerd of bezet land eert zijn oorlogshelden, elke tienjarige jongen kan het Duits-Amerikaanse accent van een Hollywood-nazi nadoen. Toen de verhalen over de nobele cowboys tegen de gevaarlijke indianen te racistisch werden bevonden, werden ze vervangen door de antiracistische strijd van de geallieerden tegen de Duitsers. John Wayne werd geallieerd generaal en Ronald Reagan vocht dapper mee in oorlogsfilms. Nieuwe varianten worden ontwikkeld: een Duitse verzetsheld in Schindler's List, een concentratiekamp als decor voor een zwarte comedy in La vita è bella. Een intiem beeld van de heroïek van de gewone Amerikaanse soldaat in Saving Private Ryan en de daaruit gedestilleerde tv-serie Band of Brothers. Later een replay in Irak.

De Vietnamfilm is allang dood. Na De Enclave zal het ook gauw zijn gedaan met Srebrenica. Bij de Dodenherdenking betrok NOS Actueel ook degenen die sneuvelden in de omstreden Nederlandse Politionele Acties in Indonesië. Dat ligt moeilijk en werd gisteren meteen veroordeeld door Henk van Dorp in Barend & Van Dorp. Het was de Nederlandse equivalent van de Vietnamoorlog.

Dé oorlog mag dan niet meer de morele maatstaf zijn voor alles, maar levert nog steeds verhalen die iedereen meteen begrijpt. De bezetting, de overwinning en de tragedie van de jodenvervolging. In Barend & Witteman vertelde Jacqueline van Maarsen over haar vriendschap met Anne Frank vroeger. Na twee dagen noemde Frank haar al haar beste vriendin, terwijl Van Maarsen terughoudend was. In Document vertelden joodse overlevenden en gevangen verzetsstrijders over de verschrikkingen van Kamp Vught. Ook in NOS Actueel over de dodenherdenking kwam het aan de orde. In Het Journaal werd zelfs een oproep gedaan om geen enkel spulletje uit de oorlog (illegale radio-antenne, knijpkat) weg te gooien, maar op te sturen naar een museum. Ik zag die rommelzolders al voor me.

,,Vrijheid is niet te koop'', was het thema van Bevrijdingsdag. Maar het is ook nu nog zo dat mensen met geld gemakkelijker naar een vrij land kunnen verhuizen. De bankier Alexander Rinnooy Kan, die de bevrijdingslezing hield, pakte tegenover Maartje van Weegen uit over de economische ontwikkeling van arme landen, freedom from want, een voorwaarde tot vrijheid. Voor een bankier formuleerde de ex-hoogleraar het pregnant. Zou hij op het verlanglijstje staan voor een kabinetspost? Bij het bevrijdingsconcert op de Amsterdamse Amstel nam hij glimlachend plaats naast koningin Beatrix. Zij werd later wegvarend in een boot door het publiek uitgewuifd met het lied We'll meet again van Vera Lynn. Een krachtig beeld, weer doorspekt met herinneringen aan vertrekkende soldaten uit de oorlog. Het werd nog eens herhaald in Barend & Van Dorp dat tot zijn grote verdienste steeds vaker de belangrijke tv-fragmenten uit de dag citeert. Jan Mulder had lof voor de krachtige beelden van de wegvarende koningin, maar beeldend kunstenaar Aat Veldhoen, die de oorlog als hongerig kind in Amsterdam doorbracht, vond het maar niks. Hij dacht aan ,,mevrouw Juliana die toch vrij corpulent Nederland binnen kwam. Zij heeft de oorlog alleen in bontjassen en limo's meegemaakt en dat geeft toch geen pas. Dat is toch een beetje vreemd, vind je niet?'', zei hij tegen Jan Mulder. ,,En dan ga je toch huilen als nu het bootje vertrekt?'' Dat heeft niets te maken met betekenis, maar met het beeld en de muziek. Leve Krabbé en de koningin.