Het kloosterleven van een keirinrenner is lucratief

Keirin is een Japanse variant binnen het baanwielrennen. De Nederlander Theo Bos mag twee maanden lang deel uitmaken van het circus, dat bestaat bij de gratie van het gokken.

,,De races zijn spectaculair'', zegt baanwielrenner Theo Bos genietend, kort na afloop van zijn eigen race in de Japanse stad Yokohama. ,,Je mag schouderduwen, tegen elkaar hangen, omhoog sturen. De renners hier zijn er goed in dat te doen zonder te vallen.''

Een dag eerder had hij zijn race kunnen winnen, zegt Bos, als een andere renner hem niet had geduwd. Nu eindigde hij als tweede. Maar klagen hoeft hij niet want tijdens het begin van zijn verblijf won hij al snel drie races, niet alleen goed voor de eer maar ook voor een aardig prijzengeld.

Twee maanden lang fietst de 19-jarige wielrenner in Japan mee in het keirin circus, een van oorsprong Japanse variant binnen het baanrennen die sinds Sydney tot olympische sport is gepromoveerd. Negen renners strijden in vijf ronden om de eer; aanvankelijk achter een gangmaker en de laatste ronden ieder voor zich. Met een tiental andere internationale toprenners is Bos door de keirin organisatie uitgenodigd om twee maanden mee te draaien. Net als de lobby voor promotie tot olympische sport is dit deel van de strategie om de sport meer aantrekkingskracht te geven en te overleven.

,,Het is de hoogste tijd voor verjonging'', zegt ook Bos. ,,De fietsen zelf al lijken wel van vijftig jaar terug.'' Niet alleen de fietsen, ook het publiek. Alleen oudere mannen bevolken het stadion in Yokohama waar Bos die dag rijdt. Ze hebben duidelijk hun beste jaren achter zich liggen, maar hopen met een gokje op het baanrennen nog een keer het geluk in de ogen te kunnen kijken. Want keirin bestaat bij gratie van het gokken.

Het gokken heeft gezorgd voor een zeer curieuze rencultuur. Bij de ingang van het stadion staan verkopers met speciale baanrenkranten die alle noodzakelijke informatie geven over de renners in de 12 races die die dag zullen worden verreden. De belangrijkste informatie voor de gokkers is de vermelding in de kranten bij elke renner welke strategie hij in zijn race zal volgen. Zo staat er die dag bij Bos: `volg Fiedler'. ,,Op de persconferentie de dag voor de race moeten we dit meedelen om de gokkers enig houvast te geven'', vertelt Bos. ,,In principe gaat het om de keuze uit drie strategieƫn: van begin af aan op kop, een vroege ontsnapping of een andere renner volgen en proberen er op het laatste moment over heen te gaan.''

De kranten combineren al deze informatie en komen vervolgens met een situatieschets van de volgorde waarin de renners de eerste ronden achter de gangmaker zullen rijden. En jawel, de volgorde tijdens het begin van elke race is vrijwel identiek aan het tekeningetje in de krant. ,,Het gaat om een belofte aan de gokkers, die kwaad zouden worden als de renners zich er niet aan zouden houden'', zegt Yoshihiro Ohata, een functionaris van de lokale organisatie in Yokohama. ,,Maar'', zegt renner Bos, ,,dat neemt niet weg dat de wedstrijden wel echte wedstrijden zijn.'' Als de gangmaker verdwijnt, zijn de renners op zichzelf aangewezen om uit de gekozen positie in de laatste ronden de overwinning binnen te slepen.

Het gokken zorgt voor meer aparte regels. De renners rijden op banen verspreid over het hele land toernooien die steeds drie dagen duren. Tijdens een toernooi zitten de renners opgesloten in het rennersverblijf naast de baan, waar ze voor het eerst horen in welke race ze de volgende dag rijden en wie de tegenstanders zijn. Alle ramen in het verblijf zijn van matglas en ,,een raam openen om naar buiten te kijken is verboden'', vertelt Bos, ,,want we zouden iemand een signaal kunnen geven. Mobiele telefoons zijn hier natuurlijk ook niet toegestaan. Het heeft wel iets van een klooster.''

De oorsprong van deze eigenaardige sport ligt in de jaren kort na de oorlog. ,,Toen keirin werd opgezet was het doel heropbouw na de vernietiging van de oorlog'', legt functionaris Ohata uit. Keirin was simpelweg een vorm van indirecte belastingheffing in de chaotische tijden kort na de oorlog toen alle Japanse steden in de as lagen door Amerikaanse bombardementen. De organisatie houdt een kwart van het inleggeld en achter de organisatie zitten lokale overheden. ,,Als je nu nog over `heropbouw' begint zal iedereen lachen'', zegt Ohata die beseft dat keirin moeite heeft om de concurrentie vol te houden met modernere sporten.

Keirin is een sport waarin renners nauwelijks individueel herkenbaar zijn omdat de negen kleuren waarin de negen renners bij elke race aan de start verschijnen vaststaan. Een renner kan de ene keer als nummer vier in blauw de baan opmoeten, en een volgende keer als nummer vijf in kanariegeel. Een toevallige toeschouwer ziet slechts gekleurde, naamloze robotten over de baan sprinten. Toen de sport ontstond hadden Japanners weinig geld, was er weinig ander vermaak en was het niet eens mogelijk om vrij naar het buitenland reizen als men er al toe in staat was. Nu ziet de jonge Japanner charismatische voetballers van eigen leeftijd die het maken in Europese competities, of honkballers die succesvol zijn in Amerika. De gemiddelde leeftijd van keirin-bezoekers ligt boven de vijftig.

Keirin tracht met de tijd mee te gaan door bijvoorbeeld een soort skyboxen te introduceren waarvandaan men vanuit de stoel per computer geld kan inzetten. Desondanks zijn afname van het aantal bezoekers en algehele economische teruggang duidelijk merkbaar in de inkomsten, ook al zijn die nog altijd aanmerkelijk. Tien jaar terug bedroeg de jaaromzet nog 14,5 miljard euro, afgelopen jaar was dat gedaald tot 8,5 miljard. Driekwart keert terug in de zakken van de gokkers, maar de rest is nog altijd genoeg voor het onderhouden van 47 renbanen en 4.000 professionele renners.

Voor Theo Bos zijn deze omstandigheden goed genoeg. ,,Als baanrenner is hier goed geld te verdienen en dat hou ik in gedachten.'' Op deze dag nam de winnaar van zijn race 5.000 euro mee naar huis, en ook lager geplaatsten krijgen een aardige vergoeding voor de rondjes die ze draaien. De grootverdiener onder de Japanse renners streek afgelopen jaar 1,8 miljoen euro op. Bos: ,,Als ze me weer uitnodigen kom ik zeker terug.''