Groepje ongeregeld

De heersende ideologie is de ideologie van de heersenden, zo merkte Marx reeds op. Om zo'n heersende ideologie te doorbreken en te vervangen door een andere is zeer veel kracht en creativiteit nodig. Pim Fortuyn voorzag goeddeels wel in nieuwe ideologische oriëntaties, maar zijn politieke kracht verzandde in een groepje ongeregeld. Dat is een van de oorzaken voor het falen van deze ideologische aanval. Maar er is iets meer en fundamentelers aan de hand.

Het mag zo zijn dat bij de laatste twee verkiezingen alles weer op (de bestaande) orde leek, ik schat dat heel veel kritische kiezers teveel van de PvdA hebben verwacht, dat zij Fortuyn-doelen zou gaan behartigen zoals: herstel van kleinschaligheid en menselijke maat in onderwijs, gezondheidszorg, veiligheid en leefbaarheid, de buurt weer aan zet brengen en veel bureaucraten weg. Zelfs velen ter linkerzijde van die partij hebben uit deze verwachting `strategisch' PvdA gestemd. Helaas, zoals achteraf kan worden vastgesteld.

Mij is vaak nagedragen dat ik in 1977 een tweede kabinet Den Uyl zou hebben verijdeld met een partijraadsuitspraak die door tweederde van de leden werd gesteund. Sindsdien is de Partij van de Arbeid antirevolutionair geworden. Eigenlijk al sinds minister van Financiën Willem Duisenberg in 1976 de zogenaamde `linkse' norm formuleerde, te weten dat de publieke sector (toentertijd 65 procent vormend van het nationaal inkomen) niet harder mocht groeien dan met 1 procent per jaar. Aangezien evenwel het nationaal inkomen sindsdien jaarlijks met 3 procent of meer groeide, werd dus de publieke sector kleiner in verhouding tot de private. Dankzij al die daaropvolgende bezuinigingskabinetten en ook dank zij Paars beslaat die publieke sector nu nog maar 36 procent. Dat merken wij in de wijken, in het onderwijs, in de gezondheidszorg, in de veiligheid. Dat de PvdA daaraan zo driftig heeft bijgedragen tekent haar breuk met haar eigen geschiedenis. Nu zij niet met het CDA uit de voeten blijkt te kunnen is mijn vraag of er nog kansen en krachten zijn die de PvdA weer tot een revolutionaire sociale beweging kunnen omvormen.