EU en VS pakken samen terreur aan

De Europese Unie en de Verenigde Staten gaan vergaand samenwerken bij de vervolging en uitlevering van zware criminelen en terroristen.

Dit blijkt uit de geheime tekst van twee verdragen inzake strafrechtelijke samenwerking die de EU met de VS wil sluiten. Tot de afspraken behoort dat de vijftien lidstaten van de EU alleen verdachten aan de VS uitleveren als die daar niet de doodstraf krijgen. En in de toekomst zullen Amerikaanse (geheim) agenten in joint teams met Europese collega's in de EU op jacht kunnen naar terroristen en zware criminelen.

Het eerste verdrag waarover de EU-ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken donderdag in Brussel een politiek akkoord hopen te bereiken, regelt de uitlevering van verdachten tussen beide partijen. Het andere heeft betrekking op wederzijdse hulp in strafzaken. Het Nederlandse parlement vergadert morgen over deze concept-verdragen, waarvan de inhoud geheim is.

De verdragen komen er op initiatief van de Europese Unie. Na de aanslagen in de VS op 11 september 2001 bood een hoge Europese delegatie in Washington hulp aan bij de internationale terrorismebestrijding. Alle Europese lidstaten hebben uitleveringsverdragen met de VS en bijna allemaal ook bilaterale verdragen over wederzijdse rechtshulp, maar de afspraken verschillen van land tot land. Als de Amerikanen uitlevering willen van een verdachte die kriskras door de Unie reist, stuiten zij op vijftien verschillende, tijdrovende procedures. Eerdere pogingen van Spanje om één gestroomlijnde EU-procedure op te zetten, faalden. Maar `11 september' maakte dit streven weer actueel.

Europeanen en Amerikanen hebben sinds zomer 2002 over de twee verdragen onderhandeld. De concept-teksten zijn geheim, over de besprekingen lekt weinig uit. Dat komt, zeggen betrokkenen, doordat de Amerikaanse geheimhoudingsregels veel strenger zijn dan de Europese. Ook Nederland, dat meermalen heeft aangedrongen op openbaarmaking, moest zich hier hierbij neerleggen. In een vertrouwelijke brief aan de voorzitter van de Eerste Kamer schrijft minister Donner van Justitie dat de Europese ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken voor het eerst gebruikmaken van hun mandaat om niet alleen onderhandelingen te voeren over een verdrag met een derde staat of internationale organisatie, ,,maar dat verdrag vervolgens ook te sluiten''. [Vervolg VERDRAGEN: pagina 2]

VERDRAGEN

'Verdragen verslechteren recht verdachten'

[Vervolg van pagina 1] Volgens het Tweede-Kamerlid L. van der Laan (D66), die inzage heeft gehad in de verdragsteksten, betekent Nederlandse instemming een verslechtering van de rechten van uit te leveren personen. ,,In de verdragstekst staat expliciet dat dit verdrag de bestaande bilaterale uitleveringsverdragen tussen de lidstaten en de VS vervangt. Nederland levert nu alleen uit als het gaat om specifieke, zware vormen van misdaad. In dit verdrag geldt uitlevering voor delicten waar een straf van een jaar cel voor staat. De bescherming van uit te wisselen persoonsgegevens is slechter geregeld. Bovendien staat Nederland op het punt om in te stemmen met een ingrijpend verdrag zonder enige vorm van maatschappelijk debat.''

Diplomaten geven toe dat door de geheimhouding rond de verdragen de indruk ontstaat dat er iets schimmigs aan de gang is namelijk dat de EU bezig is fundamentele rechten op te offeren in de strijd tegen het terrorisme. Mensen- en burgerrechtenorganisaties zoals het Britse State Watch slaan dan ook luid alarm over ,,onacceptabele concessies'' die de EU aan de VS zou doen. Zo zouden verdachten in het vervolg ,,bijna automatisch'' aan de VS kunnen worden uitgeleverd, omdat Washington de verzekering zou hebben gekregen dat het kan meedoen aan het nieuwe Europese uitleveringsbevel, dat in januari 2004 in werking treedt. Maar uit de vertrouwelijke brief die minister Donner eind april naar de Eerste Kamer stuurde, blijkt dat het oude bilaterale verdrag tussen Nederland en de VS van kracht blijft: ,,De verplichting tot uitlevering vloeit voor Nederland (...) niet voort uit het onderhavige verdrag, maar uit het bilaterale uitleveringsverdrag.''

Een betrokkene bij de onderhandelingen zegt: ,,Het nieuwe verdrag is een aanvulling op de bestaande bilaterale uitleveringsverdragen. Alles wat niet in het nieuwe verdrag wordt geregeld, blijft gewoon zoals het was, volgens het oude verdrag. Dat het Europees uitleveringsbevel gaat gelden voor de Amerikanen, is complete nonsens! Europa wint er zelfs bij. We hebben we een hardere bevestiging dan vroeger dat niemand aan de VS wordt uitgeleverd als hem de doodstraf boven het hoofd hangt. Dat kan zelfs Amerikaanse vonnissen beïnvloeden.''

Een ander punt van kritiek op de ontwerpverdragen met de VS betreft de belangrijkste onderhandelingstroef van de Amerikanen: deelnemen aan justitieel onderzoek in de EU. De EU-lidstaten wilden harde garanties dat de Amerikanen niet op eigen houtje op hun territorium gaan opereren. Volgens een mede-onderhandelaar van de nieuwe verdragen is die eis ingewilligd. Volgens de Europese onderhandelaars wordt de soep dus niet zo heet gegeten als ze wordt opgediend. Ook een Amerikaanse diplomaat zegt laconiek: ,,Wij waren geen vragende partij voor deze verdragen. Want elk akkoord met de EU is een compromis tussen vijftien landen. ''

FRANKRIJK-VS: pagina 5