De dader

Wat zal er vandaag in Volkert van der G. omgaan? Zal hij zijn gedachten eindeloos laten terugkeren naar de zesde mei van vorig jaar, of zal hij zichzelf dit juist ontzeggen? Zal hij denken: toch goed gedaan? Of zal hij diep in zijn hart, al was het maar voor vriendin en kind, de spijt hebben die hij niet openlijk wil bekennen?

Vergeefse vragen.

Het grootste raadsel van de moord op Fortuyn zal de moordenaar zelf blijven. Hij zal zoveel mogelijk over zijn daad blijven zwijgen, en áls hij wat zegt, weten we niet of we hem kunnen vertrouwen.

Onze argwaan zal nooit meer wijken sinds bekend is wat hij op 21 juli 2002 aan zijn vriendin schreef: ,,...mocht ik ooit nog eens een verklaring afgeven aan de rechterlijke macht of in de media, dan hoeft dat natuurlijk niet noodzakelijkerwijs de waarheid te zijn. Voor de buitenwereld is de waarheid niet belangrijk het hoeft slechts functioneel te zijn.''

Het mag dan niet netjes zijn wat Theo Hiddema, advocaat van de familie Fortuyn, heeft gedaan een afspraak met justitie over vertrouwelijke documenten schenden maar over Volkert heeft hij interessante meningen.

Hiddema verzet zich, evenals de officier van justitie in het proces, tegen het beeld dat Volkert van zichzelf ontwerpt: de Robin Hood die het voor de zwakkeren opnam door hun grootste bedreiging uit de weg te ruimen. Daarmee maakt Volkert zich tot een martelaar voor de zwakkeren, vindt Hiddema, terwijl hij niet meer is dan een `rigide milieudespoot'.

Er is veel voor Hiddema's theorie te zeggen. Niets uit Volkerts verleden wijst erop dat de politiek voor hem belangrijk was. Een vrouw die van 1990 tot 1996 zijn vriendin was, vertelde dat hij politiek niet geïnteresseerd was. In Volkerts huis stonden weinig boeken over politiek, laat staan boeken van Fortuyn.

Hiddema heeft verder veel kritiek op de veronderstelling van de Amsterdamse rechtbank dat de kans op recidive `niet aannemelijk' is. Ook voor mij is dat de zwakste stee in het vonnis. Vanwaar die stelligheid terwijl de gedragsdeskundigen van het Pieter Baan Centrun juist op dit punt geen uitspraak durfden te doen?

In dit verband wijst Hiddema steeds op een bepaalde dialoog tussen de rechtbankpresident en Volkert. Was de moordaanslag al de verstrekkende gevolgen waard geweest, vroeg de president. ,,Ja'', zei Volkert na een minuut denkpauze, ,,maar achteraf gezien was het beter dat een ander het gedaan had.'' Hiddema merkt daarover op: ,,Iemand die een dergelijke daad zo sinister rechtvaardigt, is in staat opnieuw te doden.''

Op die gedachte was ik tijdens het proces al eerder gekomen. Het ging toen over het moordwapen dat Volkert zeven jaar eerder had aangeschaft. Ter afschrikking van dreigende boeren, zei hij. Maar hij sloot desgevraagd niet uit dat hij het ook gebruikt zou hebben als de afschrikking niet had geholpen.

Hij was dus al eerder in zijn leven bereid geweest geweld te gebruiken tot de dood erop volgde. Dat is het gedrag van een potentiële recidivist iemand ook die psychiatrische behandeling in een tbs-kliniek nodig heeft.