Vet wegeten met stanolen

Zuivelfabrikant Campina brengt sinds vorige week een cholesterolverlagende yoghurt op de markt: Vifit Choless Control. Het etiket op de verpakking adviseert dagelijks twee bakjes te eten. Ofwel, een halve liter. Daarmee wordt het optimale effect bereikt. Dat wil zeggen, een verlaging van het cholesterolgehalte met gemiddeld tien procent. Uit onderzoek is bekend dat zich dat vertaalt in een aanzienlijke vermindering van de kans op hart- en vaatziekten, doodsoorzaak nummer één in Nederland. Voor mensen rond de 40 jaar geldt dat een afname van het LDL (`slecht' cholesterol) met tien procent de kans op hart- en vaatziekten met 50 procent verlaagt. Voor mensen rond de 70 jaar daalt die kans met 20 procent.

De yoghurt dankt zijn werking aan de zogeheten stanolen die eraan zijn toegevoegd. Eenmaal in het lichaam komen deze stoffen in de darm terecht, waar ze worden opgenomen door de buitenste cellen van de darmwand. In de cellen stimuleren ze de opname van cholesterol uit het bloed. De crux is dat darmcellen voortdurend worden vernieuwd vanaf de onderkant van de darmwand. De bovenste cellen laten los en worden via de ontlasting verwijderd.

Vandaar dat het effect van de stanolen slechts tijdelijk is, en verloren gaat zodra ze het lichaam verlaten. Voor een continu effect moet de yoghurt eigenlijk dag in dag uit, jaar in jaar uit, gegeten worden. Slim van de fabrikant, maar is de consument zo ver te krijgen? Temeer omdat hij op dit moment alleen kan kiezen uit de smaken perzik en aardbei. ,,Ik geloof niet dat mensen dit chronisch gaan gebruiken'', zegt dr. J. Plat van de Universiteit Maastricht. Hij heeft inmiddels een tiental onderzoeken gedaan naar het effect van stanolen op het cholesterolgehalte. Volgens hem verschijnen er de komende jaren meer cholesterolverlagende producten. Margarines zijn er al: Benecol van het Finse bedrijf Raisio, en Becel proAktiv van de Nederlandse levensmiddelenfabrikant Unilever (het bedrijf gebruikt geen stanolen, maar sterolen). In andere landen worden ook al oliën voor salades verkocht waaraan de stanolen zijn toegevoegd. Volgens Plat moet een combinatie van dit soort producten uiteindelijk leiden tot consumptie van de optimale dosis stanolen, dagelijks 3 gram. Hij noemt het ,,verwerpelijk'' als fabrikanten deze stoffen ook gaan toevoegen aan vetrijke producten. Plat: ,,Er zou een fabrikant zijn die ze in chocoladerepen wil verwerken. Alsof hij wil zeggen: je kunt dit gerust eten, want er zitten gezonde stoffen in.''

Volgens Plat reageert circa vijf procent van de proefpersonen niet op de stanolen. Negatieve effecten van een overmatige consumptie zijn niet bekend.

Stanol-yoghurt is trouwens niet door Campina zelf uitgevonden. Het meeste voorwerk stamt van Raisio. Dat heeft de stanolen gepatenteerd. Dat heeft de yoghurt eerder laten onderzoeken door de groep van de Maastrichtse voedingsdeskundige prof.dr. R. Mensink, waartoe ook dr. Plat behoort. En het Finse bedrijf heeft bij het Nederlandse Voedingscentrum een dossier over deze yoghurt ingeleverd. Het centrum laat claims controleren door deskundigen. Raisio heeft de stanol-yoghurt twee jaar geleden wel geïntroduceerd in Nederland, maar zonder succes. Campina heeft de yoghurt, inclusief het hele onderzoeksdossier, overgenomen en enigsinzs aangepast. Op de nieuwe Vifit-yoghurt staan maar liefst vier merknamen: Benecol (van Raisio), Campina, Vifit en Choless Controll.

Het bedrag dat Campina aan Raisio heeft betaald wil het bedrijf niet kwijt. Om concurrentieredenen, zegt Bas van den Berg, commercieel directeur bij toetjesmaker Mona (een dochter van Campina). ,,Het bedrag is verwerkt in de prijs van het product'', zegt hij. Een halve liter kost circa 1,90 euro. Over twee weken begint Campina een forse advertentiecampagne.

De cruciale vraag is uiteindelijk: wie gaat dit product eten? Volgens Van den Berg zijn de Vifit-producten in trek bij personen uit een- en tweepersoons huishoudens, en tussen de 50 en 64 jaar oud. Juist in deze groep zitten volgens Van den Berg veel mensen met een te hoog cholesterolgehalte. ,,En bijna de helft weet dat ook'', zegt hij. Maar eten juist deze mensen de nieuwe yoghurt? Of leven de consumenten ervan toch al gezond? Van den Berg moet het antwoord schuldig blijven. Een medewerker van marktonderzoekbureau IRI laat weten dat op dit soort gegevens niet wordt gescreend. Er wordt wel gevraagd naar het soort huishouden en de leeftijd. ,,Maar dingen als gezondheid, of gewicht. Dat raakt te zeer aan de privacy'', zegt hij.

Ook Plat vraagt zich af wie dit product koopt. Volgens hem zou het goed zijn voor mensen met een cholesterolgehalte tussen 5,5 en 6,5 (gemeten in mmol per liter, en op meerdere momenten over een periode van enkele weken). Mensen die daar boven zitten krijgen in principe medicijnen. Plat vreest voor verkeerd gebruik van de yoghurt. ,,Je ziet steeds meer mensen die hun ongezonde gedrag willen compenseren'', zegt hij. ,,Ze kopen een gezond product om het idee te krijgen dat ze goed bezig zijn. Maar netto resultaat blijft dat ze te veel en te vet eten.''

Saillant detail: de meest succesvolle introductie in de Nederlandse supermarkten vorig jaar was Verwenyoghurt van Mona. Het haalde een gemiddelde weekomzet van 190.000 euro. Een halve liter Verwenyoghurt (perzik) bevat 20 gram vet, en 70 gram koolhydraten. Een halve liter Vifit Choless Control (ook perzik) komt uit op 2 gram vet, en 36 gram koolhydraten. Het is Van den Berg niet bekend of de consumenten van deze twee producten elkaar overlappen.