Slachtoffers van oorlog nog alom herdacht

Met een kanonschot opende premier Balkenende vanmorgen in Haarlem Nationale Bevrijdingsdag. Gisteren werden de oorlogsdoden herdacht.

Op verscheidene plaatsen in Nederland zijn gisteren de slachtoffers herdacht van de Tweede Wereldoorlog. Ook werd stilgestaan bij slachtoffers van latere oorlogshandelingen en vredesmissies. Bij de nationale herdenkingsplechtigheid op de Dam in Amsterdam werd een krans gelegd door koningin Beatrix en kroonprins Willem-Alexander. Bij de plechtigheid benadrukte de Amsterdamse burgemeester Cohen dat Nederlanders moeten beseffen hoe belangrijk het is om vreedzaam naast elkaar te leven. Om onze samenleving te begrijpen dienen mensen de geschiedenis van de oorlog te kennen, aldus Cohen: ,,Wie dit weet en begrijpt, kan open staan voor de ervaringen en trauma's die anderen in ons midden, in andere oorlogen, hebben opgelopen.''

De 17-jarige scholier Branko van Hulst uit Heemskerk droeg uit het hoofd zijn gedicht `Oorlog Voorbij' voor. Hij won hiermee de dichtwedstrijd `Zo Gedacht, Zo Gedicht', die werd ingesteld om jongeren bij de dodenherdenking en bevrijdingsdag te betrekken.

De plechtigheid op de Dam werd voorafgegaan door een herdenkingsbijeenkomst in de Nieuwe Kerk, die werd bijgewoond door koningin Beatrix, prins Willem-Alexander, prinses Máxima en premier Balkenende. De dienst begon met een gedicht van theoloog en essayist Huub Oosterhuis. Schrijver Remco Campert, wiens vader omkwam in concentratiekamp Neuengamme, riep in een voordracht herinneringen op aan de periode dat hij als jongetje tijdens de Tweede Wereldoorlog meemaakte.

Enkele duizenden mensen woonden 's avonds de traditionele dodenherdenking bij op de Waalsdorpervlakte in het duingebied tussen Den Haag en Wassenaar. Op de plaats waar de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog een groot aantal verzetsstrijders executeerden, werden twee minuten stilte gehouden. De herdenking had zoals de traditie voorschrijft, een sober karakter. Er werden geen toespraken gehouden.

Eerder op de dag vonden ook andere plechtigheden plaats. Op de Amsterdamse Nieuwe Oosterbegraafplaats was een herdenking in aanwezigheid van burgemeester Cohen en de consuls van Engeland en de Verenigde Staten. De Koninklijke Marine eerde de gevallenen van dit krijgsmachtonderdeel bij het monument `Voor hen die vielen' in Den Helder. De luchtmacht herdacht de gevallenen met een kranslegging op vliegbasis Soesterberg. Op de Rotterdamse begraafplaats Crooswijk hield het Korps Mariniers een herdenking.

Het thema voor de dodenherdenking van 2003 was `Vrijheid is niet te koop'. Het Nationaal Comité 4 en 5 mei wilde hiermee laten uitkomen dat je met geld kunt vluchten en een mensensmokkelaar kunt betalen, maar dat de vrijheid om te zijn wie je wilt, niet met geld te koop is.

In enkele gemeenten in West-Overijssel en de Veluwe werden de doden zaterdag al herdacht, omdat de bewoners uit religieuze overwegingen de plechtigheden liever niet op zondag wilden houden. Het ging onder meer om Genemuiden, Staphorst en Doornspijk.

Bij de plechtigheid werd traditiegetrouw twee minuten stilte in acht genomen. Weggebruikers die wilden deelnemen aan de herdenking, moesten hun voertuig om acht uur stilzetten op een parkeerplaats. Het ministerie van Verkeer en Waterstaat maakte dit weekeinde via radio, teletekst en informatiepanelen boven de snelweg bekend dat stilstaan op de vluchtstrook verboden is, ook op 4 mei.

In Rotterdam probeerde een omwonende door de politie een eind te laten maken aan het lawaai van de kermis op de Müllerpier. ,,Hoezo'', vroeg de telefoniste, ,,o, voor Dodenherdenking.'' Er werd beloofd dat er werk van gemaakt zou worden, maar de kermis is geen moment onderbroken geweest.

Een bestuurder van een vrachtwagen in Musselkanaal (Groningen) werd bekeurd voor het verstoren van de dodenherdenking. Het verkeer in de omgeving van het monument voor oorlogsslachtoffers was tegen acht uur stilgelegd. De chauffeur weigerde echter zijn motor uit te zetten. Hij begon om acht uur zelfs luidruchtig gas te geven en te toeteren. Hierop bekeurde de politie hem voor onnodige geluidshinder.