`Oude politiek' nekt PvdA in provincie

De PvdA was de grote winnaar van de statenverkiezingen in Noord-Holland. Toch kwam zij niet in het college.

In de provincie Noord-Holland blijft de PvdA buiten het college van Gedeputeerde Staten. Dat is opmerkelijk omdat de partij in die provincie met acht zetels winst de grootste werd. Vrijdag beklonken VVD, CDA, D66 en GroenLinks hun samenwerking in het provinciebestuur. Utrecht volgt hoogstwaarschijnlijk deze week met een college van CDA, PvdA en VVD, daarmee zijn dan alle provincies van een nieuw bestuur voorzien.

Hoewel de PvdA als grootste partij graag wilde besturen én bijna alle coalitiepartners verklaarden het liefst met haar verder te gaan, is de partij toch in de oppositie beland. Alleen D66 gaf direct aan het liefst met CDA en VVD samen verder te willen.

Zoals gebruikelijk bij coalitievorming in provincies, kreeg in Noord-Holland de grootste partij het voortouw bij de besprekingen. Oud-Tweede-Kamerlid Marleen Barth wilde die rol een nieuwe invulling geven. De maandag na de verkiezingen organiseerde de partij een openbare bijeenkomst als startsein voor inhoudelijke besprekingen. Voor de partij die 24 van de 83 zetels in handen had, was het ,,geen uitgemaakte zaak dat er met de coalitie van VVD, CDA en PvdA zou worden doorgegaan''.

Alle partijen konden bij Barth langsgaan om te bespreken hoe zij de toekomst van de provincie zagen. Op basis van die gesprekken wilde de PvdA op inhoudelijke gronden afwegen wat de beste coalitie zou zijn. ,,We zouden geen arrogante, regenteske partij meer zijn die haar zaakjes probeert te regelen in achterkamertjes.'' Volgens Barth was deze methode de meest democratische. Alleen de SP bleek die mening te delen.

Volgens CDA-onderhandelaar Hans Schipper is Barths `vernieuwende' methode juist opgevat als ,,een ouderwetse manier van regeren. De partijen zouden tegen elkaar uitgespeeld worden''.

,,Barth heeft onderschat hoeveel onzekerheid deze werkwijze bij andere partijen oproept'', is de verklaring van VVD-leider Henry Meijdams voor het mislukken van de PvdA-aanpak. ,,Open besprekingen kunnen een goede manier zijn als je niet weet wat iedereen wil. Maar dat wisten we wél doordat we de afgelopen vier jaar met elkaar in een college zaten.''

Ook GroenLinks-leider Bart Heller, die eigenlijk liever met de PvdA een college had gevormd, spreekt van een ,,stukje ouderwetse machtspolitiek''. Volgens hem is het grootste probleem dat Barth ,,is blijven steken in die houding''.

Toen op de eerste dag van de onderhandelingen duidelijk werd dat de andere partijen eerst de coalitiesamenstelling wilden bespreken om daarna pas een programma te schrijven, veranderde de partij haar werkwijze niet.

Drie dagen later, op 20 maart, diende D66 een motie in om VVD-leider Meijdam formateur te maken. Alleen de SP en de PvdA stemden daar tegen, de ouderenpartij was afwezig.

Met de aanvaarding van die motie was de rol van de sociaal-democraten uitgespeeld. Dessalniettemin sprak Barth afgelopen donderdag, minder dan een etmaal voordat de nieuwe coalitie zich presenteerde, nog de hoop uit dat er toch een coalitie mét de PvdA zou komen.

VVD-leider Meijdam had voor de verkiezingen meerdere keren contact opgenomen met Barth om voorzetting van de oude coalitie door te zetten. Toen de PvdA geen enkele toezegging wilde doen, ,,liepen wij het risico van een afvalrace in de provincie. Toen ben ik mijn knopen gaan tellen,'' zegt Meijdam. Volgens Barth gaf Meijdam ,,in ieder geval eerlijk toe gewoon te willen regeren''.

Barth noemt het optreden van GroenLinks ,,pure machtspolitiek''. GroenLinksleider Heller had tijdens de verkiezingscampagne verscheidene keren aangegeven met de PvdA verder te willen. Toen op de uitslagenavond bleek dat Noord-Holland een linkse meerderheid had, verklaarde hij zelfs dat de PvdA dit moest uitspelen. Maar een week later stemde hij voor de motie die de PvdA buitenspel zette. ,,Het was ons wel duidelijk dat de PvdA niet met ons in een college wilde,'' aldus Heller.

VVD-onderhandelaar Meijdam denkt niet dat de PvdA om persoonlijke redenen buiten het college is gehouden. Maar CDA-leider Schipper kan zich ,,heel goed voorstellen'' dat tijdens de campagne irritaties zijn ontstaan over de PvdA.