Keurige tv-personages in web van verraad

Peyton Place, dat was de televisieserie waarnaar je moeder altijd keek: zo staat deze ,,moeder aller soaps'', deze ,,softdrug die bij de wet verboden moest worden'' bekend. De jonge romanschrijfster Grace Metalious schokte in 1956 de Amerikanen met een alles onthullend relaas over het fictieve plaatsje Peyton Place in New England, Amerika's keurigste regio. De bewoners van Peyton Place willen graag voor fatsoenlijk en netjes doorgaan, hun tuinen even fijntjes geharkt als hun gemoedsleven. Maar Metalious keek dwars door de gestoomde herenkostuums en de corsetten stijf van trouw. Onder petticoats en weggeborgen in puntige bh's ontdekte zij diep verdrongen seksuele begeertes, onstuitbare drang tot overspel, incest, alcoholisme, hypocrisie. Kortom: alles wat de mens als slecht ervaart en waarnaar hij toch verlangt. In het begin van de jaren zestig maakten de Amerikanen van haar boek een zoetgevooisde, godvrezende televisieversie, die ook in Nederland werd uitgezonden, 512 keer. In zwart-wit.

Mia Farrow, Ryan O'Neal, Ed Nelson en Dorothy Malone zag ik toen voor het eerst vanaf de bank in de huiskamer. Omdat je tegen hen op keek, leken ze oud toen. Dat waren ze natuurlijk niet. In de toneelbewerking die regisseur Jules Terlingen van het Rotterdamse gezelschap Würz maakt, zijn de drie vrouwelijke hoofdrolspeelsters aanvankelijk blakend jong, en worden snel oud. Terlingen en zijn cast met spelers als Isabella Chapel, Barbara Gozens, Marleen Scholten en Sijtze van der Meer hebben de eindeloze soap van Peyton Place bekort tot honderd minuten theater in de fraaie zuilenzaal van het voormalige bankgebouw aan de Haagse Kneuterdijk.

Muziek uit die jaren, de rock'n'roll, klinkt op, de vrouwen dragen de zoetelijk gekleurde dracht uit die tijd, ze ontdekken hun sex-appeal, ze voelen bij de aanblik van mannen iets dat hen licht maakt in het hoofd. Wat in roman en tv-serie elke keer weer een heftige, dramatische scène is met cliff-hanger en al, krijgt hier de adem van een avondvullend toneelstuk met de noodzakelijke ingrediënten als abortus, buitenechtelijk kind, incest, drank. De personages lopen opgedirkt als in een overdadig geregisseerde film. Zij ademen de tijdgeest. Ik raakte geïntrigeerd door het web van verraad en hypocrisie dat Terlingen als bewerker en regisseur langzaam maar met krachtige hand tussen de personages weeft. Hoe vals is iedereen en hoe vals is schone schijn, dat is de moraal van deze voorstelling. ,,Het stinkt in Peyton Place'', zoals het heet.

Toch kwam ik niet `in' de voorstelling. Hoe sterk de acteerprestaties ook zijn, met als absoluut schitterende prestatie Barbara Gozens in de rol van de alleenstaande Constance MacKenzie die zich al te graag en daarom geaffecteerd-weerbarstig laat verleiden door Dr. Rossi – de regisseur heeft te veel vorm, te veel buitenkant aan de voorstelling gegeven. Allereerst is de slepende filmmuziek vol pauken, blazers en celli in de hard betegelde zaal een beproeving voor het oor. Hoewel de stemmen van de spelers door een zendmicrofoon worden versterkt, zorgde dit juist voor een akoestische galm die elke intimiteit te niet doet. De geornamenteerde zuilen geven de juiste suggestie van weelde, maar net iets te vaak worden ze als plek om verstoppertje te spelen gebruikt. Beurtelings kijken de mannelijke spelers op de achtergrond verveeld naar televisie; we zien de zwart-wit beelden flikkeren. De mannen ergeren zich kapot aan wat er gebeurt, want zij kijken natuurlijk naar zichzelf, naar hun eigen schandelijke levens in Peyton Place. Ik denk dat dit symbool net de foute vorm van distantie is.

Regisseur Jules Terlingen was, naar eigen zeggen, rond de tien toen hij flarden van Peyton Place op de televisie zag. Dat kan een mooi begin zijn van een voorstelling die rijk is aan suggestie. Maar hier ontbreekt juist iets van fantasie, van een verre herinnering die tot leven komt. De intimiteit van het spel in Peyton Place op het tv-scherm is hier uiteen getrokken, en het is of de personages elke kleinheid, elk miniem detail of zeggingskracht hebben opgeofferd aan de wil iets groots neer te zetten. Maar Peyton Place is juist heel klein, het is hypocriet gedrag op de vierkante millimeter, bij wijze van spreken neus aan neus. Dat was het wonder van toen – toen de televisie zwart-wit was en iedereen dit voor het eerst zag.

Voorstelling: Peyton Place door Würz. Tekst: Grace Metalious. Bewerking en regie: Jules Terlingen. Gezien: 3/5 ABN-AMRO Gebouw, Kneuterdijk 1, Den Haag. Aanvang: 21.00u. Aldaar t/m 10/5. Inl (070) 350 2200. 16 t/m 24/5 Verolme Werf, Oostijk, Rotterdam. Inl (010) 277 2277 of www.wurz.nl.