Herdenking eeuw Mahlertraditie

Met vier uitvoeringen van de Derde symfonie van Gustav Mahler herdenkt het Koninklijk Concertgebouworkest dezer dagen op onofficiële wijze een eeuw Mahlertraditie in Nederland. Gustav Mahler dirigeerde in oktober 1903 op uitnodiging van Willem Mengelberg voor het eerst zijn eigen muziek in ons land bij het Concertgebouworkest: op 22 en 23 oktober de Derde symfonie, op 25 oktober de Eerste symfonie.

Tot en met 1909 introduceerde Mahler in Amsterdam nog zijn symfonieën nrs 4, 2, 5 en 7, Das klagende Lied en de Kindertotenlieder. Mahler noemde Nederland zijn ,,tweede vaderland'', de Mahlertraditie leidde tot twee Mahler Feesten in 1920 en 1995, terwijl het reguliere muziekseizoen ook al frequent een Mahler Feest is.

Voorafgaande aan de uitvoering van de Derde symfonie van vrijdagavond, hield de Engelse musicoloog en Mahlerkenner Donal Mitchell in de Kleine Zaal van het Amsterdamse Concertgebouw een feestrede. Het onderwerp was niet `Een eeuw Mahler in Holland', maar Mitchell begon met zijn eigen moeizame ontdekking als kind van Mahlers muziek in het vooroorlogse Engeland, waar Mahlers muziek nauwelijks klonk. Verder sprak Mitchell langdurig over aard en betekenis van de muziek van Mahler en de grote, voor zijn tijdgenoten telkens onvoorspelbare onderlinge contrasten tussen al zijn symfoniëen en Das Lied von der Erde.

De Derde symfonie, die dezer dagen op cd wordt gezet, stond al eerder dit seizoen op het programma van het Concertgebouworkest onder leiding van Chailly, zeer lovend besproken door Mischa Spel. Opnieuw maken het superieur spelende orkest, de solerende musici en dirigent grote indruk met een magistrale en majestueus intense en langzame uitvoering.

Chailly toont zich niet alleen een begenadigde maestro in het aanbrengen van de grote contrasten tussen het macabere van het openingsdeel, het ijle, hel oplichtende van het tweede deel, het magische van het derde deel met de verre posthoorn en het eeuwig-plechtige van de slotdelen met zangteksten van Nietzsche, leidend tot een fenomenale finale.

Chailly's meesterschap uit zich ook in de verfijnde detaillering, zijn aandacht voor kleine wisselingen in sfeer, het laten vallen van stiltes, de niet-aflatende zorg om van elke passage iets bijzonders te maken met ritmische accenten, verschuivingen in de klankbalans, het extra aanzetten van het doffe, het donkere, het duistere en het dreigende in het eerste deel, en het milde en het stralende elders.

Bijna een eeuw na Mahlers eerste Amsterdamse uitvoering van de Derde symfonie stond Chailly, gefascineerd door de Amsterdamse muzikale tradities, daar op dezelfde plaats met hetzelfde werk. Ook omdat het een van Chailly's laatste Mahlerconcerten is (volgend seizoen dirigeert hij nog de Negende) was deze herdenking in alle opzichten gedenkwaardig.

Concert: Kon. Concertgebouworkest, Praags Filharmonisch Koor, Nationaal Kinderkoor o.l.v. Riccardo Chailly m.m.v. Nathalie Stutzmann, alt. Programma: G. Mahler: Symfonie nr 3. Gehoord: 2/5 Concertgebouw Amsterdam. Herh.: 7, 8/5.

Een boekje met de feestrede van Mitchell is te verkrijgen bij de Vriendenbalie in het Amsterdamse Concertgebouw. Prijs: 5 euro.