Europa heeft leiderschap van Duitsland nodig

De staat waarin de transatlantische verhoudingen nu verkeren, maakt het noodzakelijk dat Europa eindelijk volwassen wordt, meent Ad Melkert.

Vandaag viert Nederland bevrijdingsdag. [...] Ik heb na de Tweede Wereldoorlog een nieuwe transatlantische en Europese orde tot stand zien komen. Zelfs na de vreugde over de uitbreiding van de Europese Unie gaan de inspanningen door om de gevolgen van de grimmige confrontatie die de 20ste eeuw kenmerkte uit te wissen. Daarom ben ik er trots op in de Wereldbank ook landen uit Oost- en Zuidoost-Europa te vertegenwoordigen die nog volop in de overgangsfase verkeren om uiteindelijk deel te kunnen uitmaken van een waarlijk verenigd continent. [...] Dit proces is fundamenteel mogelijk gemaakt vanuit het diepe bewustzijn en de motivatie van de generaties die Duitsland hebben opgebouwd tot wat het nu is: de hooggewaardeerde protagonist van internationaal recht en Europese samenwerking. [...]

Zoals veel Nederlanders bezie ik de nieuw geschapen transatlantische verhoudingen met gemengde gevoelens. Met aan de ene kant de conclusie dat Europa eindelijk volwassen moet worden en op beslissende momenten tot eenheid moet zien te komen. En aan de andere kant de overtuiging dat de waardengemeenschap en de veiligheidsverzekering die de Verenigde Staten blijven bieden, een kostbaar blijk van herinnering zijn aan een onlosmakelijk gemeenschappelijk belang. Maar terwijl Amerika niet aflaat alle nationale inspanning te concentreren op haar toekomstbelangen is Europa gevangen in zijn eigen procedures en dilemma's.

Het is moeilijk vol te houden dat in de afgelopen maanden Duitsland of Nederland een vooraanstaande rol hebben gespeeld in het overbruggen van de kloof. Als founding fathers van de Europese Gemeenschap echter blijven ze een Europese roeping delen die beide landen in een goede positie zou plaatsen om Europa terug te leiden uit het duister. Met duidelijk Duits leiderschap zou het beter mogelijk zijn onze gemengde gevoelens over de huidige staat van de internationale verhoudingen te doen verdwijnen.

Vandaag is ook de laatste dag van het eerste jaar na de afschuwelijke politieke moord die Nederland zo heeft geschokt. Er is voor mij geen dag voorbijgegaan zonder bezinning en gesprek om beter te kunnen bevatten welk springtij onze democratie vorig jaar overspoelde. Er valt nog veel te zeggen over de complexe balans tussen het ambacht van effectief besturen en de kunst van het verkrijgen van democratische legitimatie. [...]

Een ding is duidelijk. Het verkiezingsresultaat van mei vorig jaar maakte een abrupt eind aan een tijdperk van pragmatische consensuspolitiek onder minister-president Kok. [...]

Die periode werd gekarakteriseerd door een actief arbeidsmarktbeleid. Een beleid dat de bestaande regels wilde moderniseren met het oog op een sterkere concurrentiepositie in de wereld en het tegelijkertijd handhaven van Rijnlandse kenmerken van sociale bescherming, gedragen door sociale partners. [...]

Ik zag noch zie het `poldermodel' als een geschikt exportproduct. Maar de brede aandacht voor het verschijnsel heeft bijgedragen aan een stimulerende discussie over de verschillende verantwoordelijkheden én het gemeenschappelijk belang bij verhoging van productiviteit, opwaardering

van de kwaliteit van werkgelegenheid en een actieve arbeidsmarktstrategie die uitgaat van de inschakeling van iedere potentiële werknemer.

Hier in Amerika [...] ben ik er nog meer van overtuigd geraakt dat Europa zeer concurrerend kan zijn indien het consequent uitgaat van het belang van de combinatie van arbeidsproductiviteit en leefkwaliteit zonder iemand van de arbeidsmarkt af te koppelen. Zelfgenoegzaamheid is echter niet op zijn plaats.

Zowel in Duitsland als in Nederland staan alle signalen op rood. In ons land is een heel jaar verloren gegaan in een tijd van internationale economische stagnatie en politieke crisis. De enige weg vooruit ligt in het terugbrengen van een mentaliteit van investeren en verantwoordelijkheid nemen.

Laten we de valkuil vermijden van de jaren tachtig, toen vele werklozen simpelweg werden afgeschreven. De enige garantie voor concurrentievermogen op de langere termijn is het blijven investeren in mensen. Dat is ook wat Europa als geheel nodig heeft. Daarom is de volgende fase in Duitsland van het grootste belang. [...]

Ad Melkert is bewindvoerder voor Nederland bij de Wereldbank. Dit is de ingekorte versie van de rede die hij vandaag uitsprak ter gelegenheid van het ontvangen van de Das Grosse

Verdienstkreuz mit Stern des Verdienstordens der Bundesrepublik Deutschland.