Concentratiekamp met koffie

,,U bent nog niet volwassen, dus de regels zijn hier strikt en u mag absoluut de poort van de campus niet uit om de stad in te gaan.''

,,Bij nader inzien mag u wel naar buiten, maar dan alleen als beloning voor goed gedrag.''

,,We hebben ons bedacht: omdat u zich zo slecht gedraagt, kunnen we niet tegen u op en mag u gewoon naar buiten.''

Dat was de discipline voor afgewezen minderjarige asielzoekers, zoals die werd geportretteerd in twee spraakmakende documentaires onder de titel Campus Vught. Een typerende afsluiting voor het asielbeleid van de jaren negentig, toen het kleine Nederland uiteindelijk op zijn eentje bijna twee vijfde van alle minderjarige asielzoekers naar de rijke landen voor zijn rekening nam. Het is te begrijpen dat andere regeringen minder happig waren op deze categorie waar weinig mee valt aan te vangen. Voor deze onafhankelijke jonge mensen die op eigen gelegenheid van heel ver hierheen kwamen zwerven zijn de Nederlandse voogdijregels niet gemaakt. Ze wensen niet te worden betutteld als onvolwassenen, maar dat moet wel van de wet. Zembla heeft ooit de chaotische situatie geportretteerd in de Amsterdamse school waar ze onderwijs moesten krijgen.

De campus, een verlaten kazerne in Vught, is bedoeld als laatste tussenstation voor minderjarige asielzoekers die worden teruggestuurd. Ze werden in een groen uniform uitgedost en kregen lessen opgedrongen waar ze in hun land van herkomst mee verder zouden kunnen. Een hulpverlener vatte het plan samen tegenover zijn gedwongen cliënt: ,,U kwam onuitgenodigd naar Nederland en wij zijn zo goed om u bed, ontbijt en onderwijs te geven.'' Het leek meer een plan tot delging van Nederlands schuldgevoel dan tot verrijking van de afgewezen asielzoekers. De jonge Afrikanen begonnen onmiddellijk met protestacties tegen hun behandeling. Daarop volgden onderhandelingen tussen vertegenwoordigers van de protestactie en hulpverleners aan grote tafels met roestvrijstalen koffie- en theekannen en kopjes, een typisch vaderlandse situatie. De protesteerders prikten overal doorheen en kregen concessie op concessie. De hulpverleners die het allemaal moesten uitvoeren werden wanhopig omdat ze hun gezag kwijt waren. Een onmogelijke missie. Bewakers mochten niets doen als asielzoekers toch vertrokken en al gauw werd de ene directeur wegens falend beleid door een ander vervangen. Het deed me denken aan vier BBC-uitzendingen over een psychologisch experiment waarbij mannen in een gevangenis werden opgedeeld tussen bewakers en gevangenen. Omdat de bewakers geen gezag hadden, dreigde de situatie te ontaarden in een dictatuur van de sterkste, zodat het experiment moest worden afgebroken. In Campus Vught zag ik geen bloed vloeien, alleen koffie en thee. De benaming ,,concentratiekamp'' die eraan werd gegeven was onverdiend. De asielzoekers trokken met een groot gevolg van journalisten naar het stationsplein van Den Bosch om te demonstreren tegen hun behandeling. Uiteindelijk zijn de minderjarige asielzoekers allemaal vertrokken naar gewone opvangcentra. Inmiddels wordt een nieuwe lichting ontvangen op de campus, maar met een vriendelijker regime. Volgens de rechtbank is het daar niet te streng.

Campus Vught is een indrukwekkend schoolvoorbeeld van vage, collectieve besluitvorming in ambtenarenstaat Nederland en zou bij menig beleidscongres moeten worden vertoond. Toch had ik meer uitleg en beschrijving willen hebben. De asielzoekers bleven een anonieme groep. Wie was die succesvolle Angolese protestleider Theophile? Door de geringe uitleg was het me vooral in deel 2 soms onduidelijk wat er gebeurde.

Campus Vught maakt deel uit van een vierdelige zondagavondserie over immigratiebeleid. Gisteren werden als afsluiting Rotterdamse inburgeringscursussen voor immigranten geportretteerd. Rotterdamse bestuurders vergaderden en de nieuwkomers mochten een boom verven, praten over de Nederlandse mentaliteit, kregen taalles, leerden alles over uitkeringen (hoofdonderdeel van immigratie in Nederland), maar aan de documentaire kon ik niet beoordelen of de cursussen geslaagd waren of niet. Ik had graag een snelcursus over de bedoelingen en beperkingen van een inburgeringscursus.