Weemoed naar een land van desillusies

De Bulgaarse Milena Boudinova kwam als zevenjarig kind met haar ouders naar Nederland. Ze is zich haar vaderland altijd blijven herinneren. Anno nu gaat ze naar Sofia, vooral om te zien of ze terug kan keren. Dat ze terug wil, wordt in de documentaire die ze maakte, snel duidelijk. Ze volgt de belangrijkste emigrant die terugkeerde, ex-koning Simeon, nu premier van zijn land, op de voet, ze filmt hem als hij in een toespraak zegt dat de Bulgaren ,,zich niet over de wereld moeten verspreiden'', en ze vraagt het hem zelf. Simeon – voor Boudinova ,,de koning'' eerder dan premier of ex-koning – hekelt de illusie dat in het buitenland alles zo goed gaat, buitenlanders worden er met een scheef oog aangekeken. ,,Ik wens u succes als u terugkeert.''

Boudinova gaat ook te rade bij de weinige andere Bulgaren die uit het buitenland zijn teruggekeerd om het land na decennia van communistische kaalslag op te bouwen, bij een minister, maar ook bij Jordan, die in Nederland schoonmaker was en nu in Sofia muziekproducer is, met een maandinkomen van 200 euro (zijn moeder leeft van 50 euro en houdt na betaling van huur en verwarming tien euro per maand over om van te leven). ,,Het is beter eerste in het dorp te zijn dan laatste in de stad'', zegt Jordan.

De ondertoon in de documentaire is duidelijk: Milena wil graag terug. Maar gaandeweg wordt ook duidelijk waarom ze niet terug gaat – en waarom alleen al tussen 1989 en 2000 750.000 Bulgaren emigreerden, en een miljoen anderen hen direct zouden volgen als ze dat konden. Simeon en de minister zijn natuurlijk ook geen `gewone' terugkeerders. Gewone remigranten moeten rekening houden met extreem lage inkomens, een extreem hoge werkloosheid, met uitzichtloosheid, gebrek aan kansen, investeringen en een zakelijk klimaat. De belofte van de als verlosser ingehaalde Simeon om in 800 dagen voor een ommekeer te zorgen, is hard bezig te mislukken, en iedereen weet het. Bulgarije is een land van desillusies en Simeons opmerkingen over het Westen klinken wat flets.

Milena werkt zich dapper door een reeks vrienden heen, maar de werkelijkheid dringt het best door in de opmerkingen van de psycholoog Valeri, die ondanks succes in zijn werk in Sofia naar Amerika emigreert. Hij is ,,moe van de zinloosheid hier''. Voor hem zijn avonturiers niet de Bulgaren die hun land verlaten, maar de Bulgaren die er terugkeren. Zelfs Boudinova's vriendin Dorina, violiste, solliciteert naar een baan in Genève, al wil eigenlijk niet weg. En zo wordt Bulgarije ondanks de goede bedoelingen van Boudinova een land waar de moeders van vertrokken kinderen zeggen dat onze doopfeesten dáár zijn, en onze begrafenissen hier.

Dokwerk: De patriot, NPS, Ned.3, 22.40-23.42u.