Vlot op weg naar nieuw kabinet

CDA en VVD koersen sinds deze week met D66 aan op een liberaal kabinet onder christelijke leiding. Vooral VVD-leider Zalm heeft er zin in.

Deze week wegens succes geprolongeerd: de informateurs. Dinsdag accepteerden Hoekstra (CDA) en zijn collega Korthals Altes (VVD) het verzoek van CDA, VVD en D66 om na de verkenningen ook de onderhandelingen te leiden voor een regeerakkoord. Het was hun loon voor het waarmaken van wat zij na hun benoeming hadden beloofd: ,,verantwoorde spoed'' bij het zoeken naar partners voor een meerderheidskabinet met CDA en VVD.

In een formatie die inmiddels drieënhalve maand duurt, hadden zij een luttele anderhalve week en een enkel feestdagje (Koninginnedag) nodig voordat prijsdier Dittrich van D66 `won'. ChristenUnie en SGP vielen af. Ze kregen in het verslag van de informateurs enige welwillende zinnen toebedeeld, maar lazen ook dat de VVD eigenlijk toch al nooit met de `theocratische' SGP in een kabinet wilde.

Dat `tussentijds verslag' bleek wel verassend gedetailleerd te zijn. Eigenlijk was het een proeve van regeerakkoord op ruim acht velletjes, waarin alle ,,hobbels'' (VVD-leider Zalm) voor een liberaal-christelijk kabinet werden opgeruimd. Zij zijn het eens over keuzes zoals het desnoods met ontkoppeling van marktlonen en uitkeringen bereiken van loonmatiging, het belang om meer mensen te laten werken en een strak begrotingsbeleid te voeren. Er zijn afspraken over ingrepen in sociale zekerheid (ww, wao, vut), regelgeving en bureaucratie. Sinds gisteren zijn de partijen vooral 15 miljard bezuinigingen aan het verdelen. Volgens een strak tijdschema kan binnen anderhalve week een regeerakkoord klaar zijn en voor 1 juni de ministersploeg.

Toch verliep bij CDA en D66 deze week niet alles soepel. D66 hield `praatsessies' in Groningen en Amsterdam om het verzet in de achterban tegen regeren met CDA en VVD te temperen. Sommigen willen via een adviserend partijreferendum zoveel mogelijk tegenstemmers onder de 13.000 leden mobiliseren. Dittrich heeft zijn hoop gevestigd op het ledencongres over het regeerakkoord, waar hij uitleg kan geven over bijvoorbeeld extra investeringen in onderwijs, de direct gekozen burgemeester en een disctrictenstelsel. De partij sleepte deze week een tweede minister binnen, voor bestuurlijke vernieuwing en het terugdringen van bureaucratie, als tweede bewindspersoon op Binnenlandse Zaken. Ex-fractievoorzitter De Graaf geldt als kandidaat.

Het CDA wilde dat het risicovolle D66-congres komt vóórdat voorman Balkenende als formateur aantreedt – nog een mislukte formatie zou de zeer vermoeide partijleider moeilijk verdragen. Ook dat was reden om de informateurs te vragen nog even te blijven, evenals de bij de VVD slecht vallende D66-wens om in het voorkomende geval een eigen formateur te leveren naast Balkenende en Zalm. Maar de problemen van Balkenende reikten verder. Dinsdag bleek een fiks deel van zijn fractie liever met CU te willen regeren dan met D66, gezien als ideologisch vreemder én minder stabiel. Dat leidde tenslotte tot de voor D66 weinig hartelijke vermelding in het verslag van de informateurs dat het CDA ,,mede gelet op de voorkeur van de VVD'' voor D66 kiest. Beoogd premier Balkenende sprak vervolgens publiek zuinig van de ,,werkbare situatie'' die met D66 ontstaat.

Heel wat anders dan beoogd vice-premier Zalm, die zich al helemaal lijkt thuis te voelen bij dit ,,leuk en interessant'' kabinet. Aan de onderhandelingstafel zit hij in het midden, verschijnt steeds zelfbewust het eerst voor de pers en deelde gisteren nog vriendelijk ,,complimenten'' uit aan zowel instappend kleintje D66 als het reeds lang ingewerkte CDA voor hun financiële lijstjes. Alsof in de CDA-fractie niet juist gevreesd wordt voor, aldus één fractielid, ,,de dominantie van de VVD en de arrogantie van D66''.

Overigens moet D66 nog wennen aan de nieuwe verhoudigen. ,,Steun kwam vandaag uit onverwachte hoek'', schreef Dittrich gisteren in een elektronische nieuwsbrief. Hij doelde op aanstaand coalitiegenoot CDA'er Verhagen, die D66 had verdedigd tegen kritiek van de warmdraaiende oppositiepartij PvdA.