Vier jaar cel voor auteur Edoeard Limonov

Edoeard Limonov, in de jaren zeventig een gevierd schrijver, is veroordeeld tot vier jaar celstraf. Hij zou een oorlog tegen Rusland hebben voorbereid.

Edoeard Limonov ontspande zichtbaar terwijl de rechter zijn vonnis voorlas. Geen veertien, maar slecht vier jaar celstraf: de zestigjarige Russische schrijver vierde het als een triomf over de geheime dienst. ,,Ik zag meteen dat die rechter een onafhankelijke vent was'', zei Limonov, die in de cel een Trotski-baardje liet groeien.

Dertig jaar geleden werd Limonov vervolgd door de KGB, nu door haar opvolger de FSB. De geheime dienst zette de schrijver in april 2001 achter de tralies. Hij zou een invasie in buurland Kazachstan voorbereiden om vandaaruit een oorlog tegen Rusland te beginnen. Rechter Matrosov zag dat plan vooral als literaire fantasie, zo bleek. Hoewel hij Limonov voor illegaal wapenbezit veroordeelde, haalde hij in zijn vonnis fel uit naar de onderzoekers. Hun bewijslast bestond uit irrelevante uitwijdingen, manipulatie, fabricatie en bewerkte getuigen. Na twee jaar waren ze er zelfs niet in geslaagd het dossier-Limonov van de juiste verwijzingen en noten te voorzien. Dat de schrijver een handboek voor guerrillastrijd op zijn computer had opgeslagen, volstond niet als bewijs dat hij een oorlog plande. Broddelwerk, meende de rechter.

Het westen reageerde vorig jaar bezorgd op pogingen van de jeugdbeweging Samen op Weg (ook wel `Poetinjeugd' genaamd) om de schrijvers Sorokin en Sjirjanov te vervolgen wegens pornografie. Ten onrechte: de kunstelite, inclusief het ministerie van Cultuur, stelde zich rond de schrijvers op, een Moskouse rechter seponeerde onlangs de aanklacht. Limonov is als schrijver veel interessanter dan Sorokin en Sjirjanov, die de burgerij hopen te shockeren met homoseksualiteit en drugsgebruik. Dat deed Limonov een kwarteeuw geleden ook al.

Edoeard Limonov, opgegroeid in Charkov, maakte eind jaren zestig als dichter furore in de `underground', de groep kunstenaars die de goot en de illegaliteit verkozen boven conformisme. In 1974 zette de KGB Limonov het land uit en belandde hij in New York. Vijf jaar later brak hij internationaal door met de bestseller Eto ja, Edinka (`Ik ben het, Eddie'). In Nederland werd de roman uitgebracht als De Russische dichter houdt van grote negers – een verwijzing naar een episode waarin de schrijver, teleurgesteld in de vrouw, zich door een zwarte homo laat nemen. Iets schokkenders was en is in Rusland niet denkbaar. Eto ja, Edinka is een hyperegoïstische litanie van een Russische dichter in den vreemde: thuis aanbeden, in de Bronx bordenwasser. Niets heeft zin, dus doet `Edinka' niets. Terwijl hij verongelijkt drinkt, blowt en onaneert in zijn groezelige hotelkamer, laat zijn Russische vriendin zich ,,diabolisch lachend'' door iedere modieuze rijkaard inpakken. Limonov kan slechts constateren dat het kapitalisme verrot is en Amerika een hel van vervreemding en uitbuiting.

Na Eto ja, Edinka had Limonov over gebrek aan aandacht niet langer te klagen. Hij schreef een serie populaire romans: over zijn criminele jeugd in Charkov, over klaplopers in Amerika. Met zijn sprankelende jonge vrouw – supermodel en schrijfster Natalja Medvedeva, onlangs overleden – verhuisde hij naar Parijs. In 1986 werd hij daar tot de veertig invloedrijkste kunstenaars gerekend en kreeg hij het Franse staatsburgerschap.

Limonov bleek niet het soort rebel dat inbindt zo snel hij respect krijgt. Na de val van de Sovjet-Unie verruilde hij de roman voor het pamflet. Hij vervreemdde zijn westerse fans van zich door zitting te nemen in het schaduwkabinet van ultranationalist Zjirinovski, verdedigde met de extremisten het Witte Huis tegen de tanks van Boris Jeltsin, brandschatte met de Servische paramilitairen Kroatië en beschoot vanuit de heuvels het belegerde Sarajovo. `Edinka' bevat al alle sleutels voor deze transformatie tot pan-slavisch radicaal. Limonovs opwinding over het koude staal van revolvers, zijn visioenen van zuiverend geweld. ,,Waar ben ik naar op zoek? Naar een broederschap van revolutionaire mannen en terroristen, maar ook naar een religieuze sekte die liefde predikt, liefde tot elke prijs. Waarom word ik niet omringd door een drom liefdevolle volgelingen?''

Die droom heeft Limonov in Rusland waargemaakt. Bij de rechtbank van Saratov wachtten afgelopen maand honderden jeugdige discipelen, in zwart en op legerkistjes, achter een haag oproerpolitie gespannen op het vonnis. Voor hen is Limonov god en profeet. In 1994 richtte de schrijver de `Nationaal-Bolsjewieken' op: half rood, half bruin, altijd in actie. Limonov rekruteerde zijn soldaten onder de Russische stadsjeugd, liet ze marcheren onder Hitler-vlaggen met een hamer en sikkel op de plaats van de swastika. Hij ageerde vooral tegen de onderdrukking van Russen in voormalige sovjetrepublieken, voerde daar harde actie. Zo bezetten zijn volgelingen in het Letse Riga met nepgranaten de St.Petruskathedraal.

Dat trok de aandacht van de FSB, alsook dat Limonov in zijn krant Limonka (limoen of handgranaat) president Poetin voor idioot en vampier uitmaakte. De agenten luisterde Limonov vanaf begin 2001 af. In zijn Moskouse flat hoorden ze hem filosoferen over een invasie in Kazachstan, dat een groot en ontevreden Russisch volksdeel kent. Limonov gaf enkele discipelen het bevel om wapens te kopen. Zij werden op heterdaad betrapt met zes kalasjnikovs en een kilo springstof, vervolgens overviel de FSB de afgelegen boerderij in het Altai-gebergte waar Limonov oorlogje speelde.

Edoeard Limonov verdedigde zich voor de rechtbank met verve. ,,Mijn zaak betekent een terugkeer naar de éénpartij-staat'', verklaarde hij in zijn tien uur durend betoog. De schrijver stelde dat men hem met een korreltje zout moest nemen. Hij streeft naar `revolutionaire romantiek', politieke actie is slechts een `artistiek concept'. Mocht de revolutie komen, dan zou hij als eerste met de nieuwe machtshebbers overhoop liggen. Limonov plaatst zich zo in de traditie van futuristen als D'Annunzio en Majakovski, de hofdichters van het fascisme en het bolsjewisme die wegkwijnden onder de regimes die zij aan de macht hielpen.

Limonov moet zijn discipelen nog even vanuit de gevangenis oproepen ,,het Systeem tot moes te schoppen''. Deze zomer komt hij misschien al in aanmerking voor vrijlating, al gaat de aanklager in beroep.