Syrië wantrouwt de vrede

Syrië had de schijn tegen en kon na de val van Bagdad niet anders dan harde maatregelen treffen om Washington te overreden zijn tanks niet op Damascus af te sturen. Maar de angst voor Amerika blijft voelbaar, ondanks het pacificerende bezoek van Colin Powell.

Het affiche liet aan duidelijkheid niets te wensen over. ,,Het was een mooi protest tegen de oorlog in Irak'', vertelt Basim (niet zijn echte naam), een inwoner van de Syrische hoofdstad Damascus. ,,Je zag een Amerikaanse tank met de loop dreigend omhoog. Voor de tank lagen gewonde vrouwen en kinderen. `Dat is nu de Amerikaanse vrede', stond eronder.''

Bij Basim in de buurt hingen ook andere anti-Amerikaanse affiches, maar van de ene dag op de andere waren ze allemaal verdwenen. ,,Na de oorlog in Irak is Syrië doodsbang'', vertelt Ali's vriend Sharif (niet zijn echte naam). ,,De regering wil Washington geen aanleiding geven om ons nu ook aan te pakken. Zoals iedereen likt ook Syrië nu de laars van Amerika. Dus je begrijpt het – de affiches zijn weg.''

Onbegrijpelijk is die Syrische angst voor Washington niet: na de val van Bagdad leek het even niet uitgesloten dat de Amerikaanse tanks richting Damascus zouden opstomen. De Amerikaanse minister van Defensie, Donald Rumsfeld, kapittelde Syrië openlijk omdat het nachtkijkers aan Saddam geleverd zou hebben. Andere beschuldigingen volgden: Syrië zou zijn grens openstellen voor hoge functionarissen van het voormalige Iraakse regime en bovendien zelf druk bezig zijn met een programma voor het vervaardigen van massavernietigingswapens.

De stemming in Washington jegens Syrië werd goed samengevat door de voormalige directeur van de Amerikaanse CIA, James Woolsey, die op de nieuwszender CNN klip en klaar verklaarde dat het Syrische regime verwerpelijk is en dat je zijn (Ba'ath-)ideologie het beste met het Europese fascisme kunt vergelijken.

Al die beschuldigingen zijn in Syrië hard aangekomen, temeer omdat bijna alle Syriërs ze compleet onterecht vinden. ,,Hoe kunnen die Amerikanen zulke onzin over die nachtkijkers vertellen?'', zegt een Damasceen woedend. ,,De regering heeft niets met die kijkers te maken, die kun je hier zo op de markt kopen. Als jij het goed aanpakt, kun je er ook zo een paar aanschaffen.''

Ook de beschuldiging dat Syrië werkt aan massavernietigingswapens wordt door de gemiddelde Syriër weggewuifd. ,,Natuurlijk hebben we die niet'', zegt een studente Engels op de universiteit van Damascus. ,,Hadden we ze maar, dan hadden we ze al lang gebruikt om de Golan op Israël terug te veroveren.''

Maar misschien de meeste woede wekte de Amerikaanse suggestie dat Syrië onder een hoedje speelt met het regime van Saddam. ,,Syrië en Irak konden het nooit goed met elkaar vinden'', zegt een hoge functionaris op de universiteit van Damascus. ,,Saddam steunde de moslimbroeders in Syrië en die hebben voor problemen gezorgd. Waarom zou Syrië Saddam helpen?''

Mooie woorden, maar in Amerikaanse ogen had Syrië in ieder geval de schijn tegen. Ondanks de `vijandschap' met Irak profiteerde Syrië de laatste jaren aanzienlijk van een pijpleiding die (alle officiele ontkenningen ten spijt) wel degelijk – in strijd met het VN-embargo – Iraakse olie naar Syrië bracht. Daarnaast wekte Syrië de Amerikaanse irritatie op door als lid van de VN-Veiligheidsraad er steeds weer op te wijzen dat Irak niet het enige probleem in het Midden-Oosten is en dat ook Israël over wapens van massavernietiging beschikt.

Zelfs de jonge president, Bashir al-Assad, liet een steek vallen toen hij aan het begin van de oorlog in Irak, toen het allemaal wat minder snel ging dan Washington hoopte, een vergelijking trok tussen Irak en Libanon. Het kleine Libanon was er, aldus Assad, in geslaagd Israël uiteindelijk weg te pesten. Als Libanon dat met Israël kon, waarom Irak dat dan niet met de Verenigde Staten?

Met deze schijn tegen kon Syrië na de Amerikaanse overwinning in Irak niet anders dan harde maatregelen treffen om Washington te overreden zijn tanks niet op Damascus af te sturen. En dus zit de grens met Irak inmiddels potdicht. Voor Irakezen is het zelfs uiterst moeilijk geworden om Syrië zelf binnen te komen. Dat geldt zelfs voor Irakezen met bijvoorbeeld een Nederlands paspoort. In Damascus bevestigen ook verschillende bronnen dat de mukhabarat (de Syrische geheime dienst) begonnen is op gezette tijden te praten met Iraakse ballingen die in Syrië verblijven op zo op de hoogte te blijven van wat ze uitspoken.

Op het ministerie van Informatie wordt glashelder dat Damascus ook afstand neemt van de Palestijnse bureaus in Syrië. Enkele weken geleden was de officiële lijn nog dat deze bureaus slechts informatie verschaffen en geen uitvalsbasis zijn voor Palestijnse terreur, zoals Washington beweert.

Maar inmiddels is die lijn aangepast. ,,Wij hebben niets met die bureaus te maken'', zegt een medewerker van het ministerie. ,,Als je een afspraak met ze wil, moet je het zelf maar regelen.'' Ongetwijfeld zullen de Syriërs de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Colin Powell, in geuren en kleuren van de Syrische maatregelen op de hoogte stellen.

Zal Syrië met al deze stappen erin slagen de toorn van de Amerikanen af te wenden? Pikant genoeg had Syrië ook al voor de jongste crisis rond Irak enorm veel goodwill opgebouwd bij delen van het Amerikaanse staatsapparaat. Syrië, dat een seculier regime heeft dat niets met moslimfundamentalisme te maken wil hebben, pakte de afgelopen tijd immers een aantal sympathisanten op van Osama bin Laden. Omdat in Syrië de methoden waarmee je iemand ondervraagt minder belangrijk worden geacht dan de informatie die ze opleveren, deden de Verenigde Staten geen enkele poging om uitlevering te vragen, zo zeggen Syrische bronnen. Syrië was echter wel zo vriendelijk belangrijke informatie aan Washington door te spelen. Mede daardoor, aldus bronnen in Washington, kon een aanslag tegen Amerikaanse doelen worden voorkomen. Niet verbazingwekkend was het daarom ook bijvoorbeeld de CIA die het in Washington de afgelopen weken voor Damascus opnam.

Ook veel ontwikkelde Syriërs, die via internet en internationale nieuwskanalen de laatste jaren steeds beter op de hoogte zijn van wat er elders gebeurt, weten van die contacten. Maar ze betwijfelen of het genoeg zal zijn om Syrië uit het verdomhoekje te halen. ,,Al die Amerikaanse beschuldigingen zijn maar vitrine. Ik zal je vertellen waarom Amerika Syrië zo te grazen neemt'', zegt een waarnemer van de internationale politiek.

,,Veel Iraakse ballingen'', zegt hij, ,,verbleven vroeger in Syrië, dus ze dragen dit land een warm hart toe. Maar Washington wil niet dat Syrië en Irak [na Saddam, BB] gaan samenwerken, dus alle beschuldigingen en bedreigingen zijn simpelweg een boodschap aan ons: blijf af van het nieuwe Irak.''

Andere Syriërs denken dat Amerika alle beschuldingen krijgt ingefluisterd door de Israëlische premier, Ariel Sharon, om er zo voor te zorgen dat Syrië wat plooibaarder wordt op het moment dat bijvoorbeeld Israël en de Palestijnen weer serieus met elkaar om de tafel gaan zitten.

Veel Syriërs hebben goede hoop dat het bezoek van Powell de kou wat uit de lucht haalt. Maar de angst voor Amerika blijft voelbaar. Zelfs in de arme volksbuurt in Damascus weten Basim en Sharif beter dan ooit hoe de wereld in elkaar zit. ,,Wij zijn klein en zij zijn groot'', zegt Sharif. ,,En dus likken wij hun laars. We hopen dat de laars ons door dat likken niet gaat trappen.'' Even zwijgt hij. ,,Maar zeker weten doe je dat nooit.''