Overlijd met beleid

In ons land leven ruim een half miljoen mannen en vrouwen van 80 jaar en ouder, volgens het CBS. Van de tien zijn er drie mannen en zeven vrouwen. Waaruit mede blijkt dat mannen het zwakke geslacht zijn. Hoewel? Je hoeft als man alleen maar te blijven leven om uit te groeien tot een echte Don Juan, wat wellicht veel goedmaakt.

De groep vrouwelijke volhouders heeft enkele kenmerken gemeen. Zo is hun man vaak gestorven, onder nalating van de echtelijke woning zonder hypotheek, een kapitaal(tje) aan spaargeld en effecten, en een goed pensioen. Helaas verdwijnt met zijn verscheiden ook de financiële kennis uit de relatie. De vrouw staat er alleen voor en wil eigenlijk niets met geld te maken hebben, daar wordt ze zenuwachtig van. Mede omdat iedereen een beetje aan haar bezit trekt. Kinderen, neven, nichten, broers en zussen, de bank en financiële adviseurs.

Die (ongevraagde) raadgevers hebben zo hun eigen belangen en daardoor uiteenlopende adviezen, en worden niet gehinderd door een overdosis aan (actueel) financieel verstand. Dat ligt voor de hand, want bij een 80-plusser moet je rekening houden met tal van zaken. Belastingen, sparen, beleggen, inflatie, schenken, testament, overlijden, teruglopend inkomen, ziektes, afnemende wil om langer te leven en iets te regelen.

Het gevolg van de goedbedoelde, onvolledige raad is dat mensen dichtslaan en daardoor doorslaan naar de verkeerde kant, want wanneer je niets regelt, valt je nalatenschap mogelijk in verkeerde handen. Bijvoorbeeld in die van de belastingdienst, omdat je erfgenamen te veel erfenisbelasting betalen. Of je inboedel belandt bij het grof vuil en je fotoalbums bij het oud papier. Geen prettig idee.

Er moet dus iets gebeuren, je moet overlijden met beleid. Dit beleid moet van twee kanten komen: van de erflater en van de erfgenamen en andere betrokkenen. Daar ligt een psychologische barrière. De erflater praat immers over de gevolgen van haar dood, wat niet iedereen met vreugde doet, en de erfgenamen over een vermeerdering van hun vermogen en bezittingen, wat minder vervelend is. Dat kunnen stroeve gesprekken zijn. De zaken worden alsmaar uitgesteld en niemand hakt knopen door.

Maar op het moment van overlijden is het te laat. Dat blijkt ook uit veel lezersreacties over dit onderwerp. Er wordt heel wat afgeknoeid rond een overlijden, wat de verhoudingen langdurig kan verstoren. De familie heeft lange tijd niets gedaan en dan ligt er ineens een (flinke) erfenis op tafel, waar iedereen verlekkerd omheen draait of over kibbelt.

Na een poosje volgt er een aanslag successierecht en moet iedereen betalen, terwijl de erfenis nog niet eens verkocht is. Liefst willen de erfgenamen dan postuum het testament veranderen, alsnog de overledene belastingvrij laten schenken, de notaris verwijten maken of elkaar de schuld in de schoenen schuiven. Daar schiet je allemaal niets mee op. Je moet de zaken vooraf goed regelen.

Een punt van zorg voor het middelpunt van het erfcircus is het wegvallen van de mensen om je heen, wanneer je ouder wordt. Broers, zussen, vrienden en vriendinnen verdwijnen één voor één. Je kan je zaken goed geregeld hebben: testament, codicil, erfgenamen, uitvoerder van je laatste wil (executeur) enzovoort, maar alle mensen die je er bij hebt betrokken gaan dood. Tot je blijft zitten met een paar verre neven en nichten, die je nooit hebt gezien en aan wie je eigenlijk niets wilt nalaten.

Dan verouderen keer op keer je testament en alle getroffen regelingen. Een vervelend dilemma. Vooral wanneer je in de lappenmand raakt en geen zin meer in geldzaken hebt. Hoe dan? De enige weg is toch om een goed testament te laten maken, dat rekening houdt met alle (on)mogelijkheden. Er is niets op tegen om de notaris ook tot executeur te benoemen, dan ben je van die zorg af.

Het is goed om de zaken rond het nieuwe erfrecht eerst eens door te lezen, voor men naar een notaris gaat. Veel informatie bieden de volgende boeken, te koop in de boekhandel: `Erven, schenken en fiscus', van J.P. Dierkens Schuttevaer (Kluwer). En `Slim nalaten en schenken, het nieuwe erfrecht in de praktijk', van Ciska Sikkel (Consumentenbond). Verder www.notaris.nl en de Notaristelefoon, 0900-3469393 (elke werkdag tussen 9-14u, 0,25/min.