Nieuwe nationale hobby: ontevredenheid

Onvrede kun je leren.

Voorbeeld één. U bent werknemer van Unilever in Afrika. U verdient een schijntje. Nu krijgt u te horen dat de baas van uw bedrijf 111,05 keer het gemiddelde Unilever-salaris verdient. Dat gemiddelde salaris ligt vanzelfsprekend heel wat hoger dan het uwe. Wordt u nu verongelijkt en ontevreden, en gaat u uw collega's mobiliseren om actie te voeren tegen deze onrechtvaardige situatie? Waarschijnlijk niet. Want u heeft het maar wát goed getroffen vergeleken bij uw landgenoten, waarvan een groot deel werkloos is, en een klein deel jaarlijks aanspoelt bij Tarifa.

Voorbeeld twee. U zit in de top van de ING, en u verdient 15,59 keer het gemiddelde ING-salaris. Dat komt inclusief bonussen, opties en dergelijke neer op 1.424.000 euro per jaar. Dan doet u het toch leuk, nietwaar? Nee! Een topman van AMB Amro verdient immers 32,56 maal het gemiddelde bedrijfssalaris, en de baas van KPN krijgt maar liefst 91,72 KPN-salarissen. En dan zwijgt u nog over de honorering van buitenlandse managers. Uw beloning is gewoonweg niet `marktconform'! U staat al bijna in de krant bij `de verliezers' onder de topmanagers! Hoog tijd dus om het eigen inkomen met 60 procent op te krikken.

Onvrede en verongelijktheid kun je afkijken van anderen. Volgens de analyse van een managementexpert in de Volkskrant van dinsdag gaat het om ,,een combinatie van zelfoverschatting, wereldvreemdheid en jaloezie''. Of de auto van de buurman groter is dan de jouwe. Wie wel eens door een arm, spotgoedkoop land heeft gereisd waar de plaatselijke bevolking een stuk tevredener leek dan de Westerse toeristen, voortdurend chagerijnig en verontwaardigd omdat ze denken afgezet te worden, weet wat voor een wonderlijke, subjectieve, variabele begrippen onrechtvaardigheid en onvrede zijn. Bestaat er onrecht voordat iemand het als zodanig ervaart? Bestaat er onvrede voordat iemand je erop wijst?

Voorbeeld drie. U woont in een leuke nieuwbouwwijk in een grote stad in Nederland. U verdient modaal, kunt twee keer per jaar op vakantie met de caravan. De kinderen doen het aardig op school, en maken alle kans op goede banen later. U heeft het nog nooit zo goed gehad!

Dat was het algemene beeld dat media, politici én bevolking erop nahielden van het land waarin ze woonden, tot pakweg een jaar of anderhalf geleden. Uit alle onderzoeken en peilingen was tenslotte gebleken dat Nederland zich wentelde in een behaaglijk, zelfgenoegzaam bad van welvaart. Maar zie: er staat een politicus op die verwoordde wat veel mensen `altijd al dachten', en opeens gaat het helemaal niet zo goed met u. Eigenlijk bent u ontevreden, om niet te zeggen woedend, over de staat van het land en de politiek. Erger nog, uw mening wordt niet eens gehoord door de politiek. Verongelijktheid wordt een nationale hobby.

Maar na de schokkende moord op Pim Fortuyn ebben de sentimenten die hij losmaakte langzaamaan weg. In een buurtonderzoek van deze krant, voorafgaand aan de laatste verkiezingen, verklaren de 98 ondervraagden behoorlijk tevreden te zijn met hun bestaan. Gelaten ondergaat Nederland een kabinetsformatie van máánden, in plaats van, woedend over dit staaltje van minachting voor de kiezers, nieuwe verkiezingen te eisen.

Voorbeeld vier. Er wordt een nieuwe politieke partij opgericht, de Nederlandse tak van de Arabisch-Europese Liga. Deze partij is nodig, verklaart het interim-bestuur, omdat moslims in Nederland `gedemoniseerd' worden. Er wordt een `hetze', nee, `een kruistocht' tegen ze gevoerd. Erger nog, hun mening wordt niet eens gehoord door de politiek. De haat tegen moslims in Nederland, zegt de Belgische AEL-voorman Abou Jahjah, is vergelijkbaar met de haat tegen joden in de Tweede Wereldoorlog. Jahjah, omringd door enorme bodyguards en reizend in een gepantserde auto, draagt in den lijve zijn boodschap uit: moslims worden bedreigd en moeten zichzelf en hun cultuur verdedigen. Bijvoorbeeld door maatschappelijke segregatie. Daarbij hameren de AEL-leden vooral op begrippen als onrecht en rechtvaardigheid.

Een week geleden kwamen ze dat, in het gezelschap van Jahjah, nog eens toelichten tijdens een manifestatie in Amsterdam. AEL-leider Mohammed Cheppih deed zijn beklag over het gebrek aan aandacht en de tegenwerking waarmee zowel de jonge partij als moslims in Nederland te kampen hadden. Terwijl Jahjah vervolgens vakkundig werd doodgeknuffeld door burgemeester Job Cohen, kwam het enige weerwoord van de avond van Haci Karacaer, Milli Görüs-voorman. ,,Hou toch op'', voegde hij Cheppih geirriteerd toe. ,,Je bent in Nederland. Hoeveel ruimte wil je nog meer? Jullie staan al op alle podia en in alle kranten. Een beetje tegenspel hoort bij de politiek.''

Tenslotte, voorbeeld vijf. Twee meisjes, volledig gehuld in een zwarte nikaab met zwarte handschoenen en een gaasje voor de ogen, protesteren tegen de nieuwe kledingvoorschriften van het roc waar ze een sociaal-pedagogische opleiding volgden. Want, stellen de meisjes verongelijkt, `zo pakt de school onze toekomst af'. Dat een toekomst mét nikaab niet de mogelijkheden omvat om bijvoorbeeld arts of piloot te worden, begrijpen en accepteren de meisjes best. Maar dat een kleuterleidster in spé geen nikaab mag dragen, is een kwestie van `discriminatie'.

,,Ik ben extremist, ik ben geen monster, ik ben gewoon een mens'', zegt Ouafa erover in Trouw van afgelopen zaterdag. Hm. Dat Ouafa een extreme interpretatie van haar religie koestert, lijkt een moeilijk te ontkennen feit. En ze mag dan geen monster zijn, angstaanjagend is haar zwarte, nog het meest op Darth Vader lijkende silhouet, wel degelijk. `Gewoon' een mens, dan? In Trouw vertelt ze over de periode in haar leven dat ze er nog uitzag als ieder ander meisje: ,,Ik vond de aandacht van jongens toen niet erg. Ik dacht dat het hoorde bij het leven. Ik leefde toen nog in het wereldse.'' Maar toen zij zich verdiepte in het geloof, zegt Ouafa, ,,kwam ik erachter dat het hiernamaals het echte leven is''. Ouafa klinkt niet als `gewoon een mens', als een gewoon moslimmeisje ze klinkt alsof ze is gehersenspoeld door een enge sekte. Onvrede en verongelijktheid over het aardse leven an sich, veel verder dan dat kun je niet gaan. De in nikaab gehulde Ouafa: boegbeeld van integratie, nationale kampioen verongelijktheid.