Het paardencrematorium

Nimmerdor, het legendarische springpaard van Wiepke van de Lageweg in Beers (Fr.), is vorige week in alle rust heengegaan. De 31-jarige hengst had 's morgens zijn voer opgegeten en was gaan liggen. Toen iemand naderhand ging kijken of hij soms overeind moest worden geholpen, lag hij dood. Vorige week vrijdag, om elf uur.

Vraag: ,,Wat hebben jullie met het kadaver gedaan?''

Antwoord: ,,Het stoffelijk overschot is naar de destructie gegaan.''

,,Dat hebben jullie met een zeil eroverheen aan de weg gelegd?''

,,Nee nee, in dit geval konden we bellen om af te spreken hoe laat ze hem kwamen halen.''

,,En als je hem had kunnen laten cremeren?''

,,Dat was natuurlijk hartstikke mooi geweest'', zegt Van de Lageweg. ,,Zo'n apart beest zou je graag een apart afscheid geven.''

Iedereen droomt wel eens van een paardencrematorium, maar er is voor zover ik weet maar één man in Nederland die al acht jaar lang bezig is om deze droom te verwezenlijken: Hette Gaastra, manegehouder in Arnhem.

Hette zat indertijd met het stoffelijk overschot van Spetter, een leerpony. Spetter was 28. Spetter was op zijn manier net zo goed legendarisch. Spetter werd bereden door de kinderen van ouders die als kind zelf ook op Spetter hadden gereden.

Spetter had een hersenbloeding gehad. Dierenarts erbij. Brandweer erbij. Om hem overeind te zetten. Strobalen eromheen. Om hem overeind te houden.

Hette: ,,Ik heb toen de hele nacht bij 'm gezeten. 's Morgens springt-ie over de balen heen en rent hij hinnikend de stal door. Ik had hier toen zestig paarden staan en ik zeg: hij is van iedereen afscheid gaan nemen.''

Daarna: ,,We zouden hem op een trailer zetten om hem dan te laten inslapen. Hij wankelt. Zijn laatste krachten. Hij kijkt me aan en hij valt dood neer. Ik had dat nog nooit zo meegemaakt, en ik héb dat ook nooit meer zo meegemaakt.''

En daarna: ,,Binnen een halve dag was de stal in een museum veranderd. Iedereen kwam kijken. Overal werden tekeningen en spreuken opgehangen.''

Nu had bij kort tevoren zijn bouvier Renco verloren en die was netjes gecremeerd in de Kolleweidenhof in Wisch in de Achterhoek. Voor Spetter wou Hette net zoiets. Maar daar stonden wetten in de weg, en praktische bezwaren.

Paarden vormen in ons land een wat ondoorzichtig volkje. Je hebt trekpaarden, vleespaarden, knuffelpaarden en sportpaarden. De overheid ziet paarden nog vooral als vee, maar kan moeilijk negeren dat ze meer en meer als huisdier worden behandeld. De juridische status van het paard wordt er al met al niet duidelijker op.

In de ruimtelijke ordening geldt een stoeterij zonder meer als agrarische activiteit, elk paard een werkpaard. Maar voor de belastingdienst valt de opfok van jonge paarden onder het hoge BTW-tarief, elk paard een luxepaard. En de Diergeneesmiddelenwet legt aan de verstrekking van medicijnen aan paarden strenge beperkingen op, elk paard een slachtpaard.

De Destructiewet bleek voor een dood paard twee mogelijkheden open te laten: het slachthuis of het destructiebedrijf. Het slachthuis was ondenkbaar, Spetter ging naar het destructiebedrijf. Zijn stoffelijk overschot werd vermalen en gedroogd en als huisvuil verbrand.

Hette Gaastra kon het niet verkroppen, een paard is tenslotte een edel dier. Hij zocht de publiciteit, begon een handtekeningenactie en schreef alle politieke partijen aan. Jan Blaauw, een echte paardenman, beloofde de kar te trekken in de Tweede Kamer en Erica Terpstra, ook een echt paardenmens, deed haar best op het ministerie van VWS. In 2001 werd de Destructiewet herzien, de crematie van paarden toegestaan. Of je als burger in dit land ook iets kunt bereiken!

Inmiddels had Hette Gaastra in Wisch een stuk grond naast de Kolleweidenhof gekocht, en later de Kolleweidenhof zelf ook; hij beheert nu het crematorium waar zijn bouvier Renco zo netjes was afgehandeld. En of dat wat oplevert? ,,Jawel, dat is een leuke onderneming.''

Daar moet een gebouw bij met een vloeroppervlak van 2.000 vierkante meter. De bouwplannen voorzien in vijf euthanasieboxen, zodat dieren ook levend kunnen worden aangevoerd. ,,Alles natuurlijk onder toezicht van dierenartsen en begeleid door onze eigen deskundigen. Hier moet je op een waardige, eerlijke manier afscheid kunnen nemen.''

Een dood paard kan niemand tillen. Twee hijsmomenten dus: uit de box (of de trailer) op de baar en vervolgens van de baar in de oven. ,,Maar op een diervriendelijke manier.''

,,Waardig'', begrijp ik.

,,Waardig'', bevestigt Hette.

Nergens in Europa worden paarden gecremeerd, nergens crematieovens op dit formaat gebouwd. Uiteindelijk vond Hette in Engeland een bedrijf dat het zou kunnen, voor 1 miljoen euro.

Alles kingsize. Baar en oven voor een stoffelijk overschot van twee bij drie meter. En urnen! Van een gewoon paard blijft algauw een 30 kilo as over, maar krijg je nou een shirehorse, een gevaarte van duizend kilo, dan wordt het 50 kilo as, een urn van minstens 40liter.

De ontvangstruimte krijgt de vorm van een hoefijzer. Daar kan worden gesproken en gecondoleerd, daar kunnen herinneringen worden opgehaald. Audio en video beschikbaar.

,,Kom'', zeg ik, ,,noem eens een geschikt stukje muziek, of denk je dat het toch weer Mieke Telkamp wordt?''

Hette haalt zijn schouders op. ,,Dat moet iedereen zelf weten. Laatst hebben we een hond gecremeerd en die mensen lieten het clublied van De Graafschap draaien.''

De milieuvergunning wordt deze maand aangevraagd bij de provincie, en gelijk daarmee de bouwvergunning bij de gemeente. Hette rekent met een investering van 2 miljoen euro. Het cremeren van een paard komt dan op pakweg 1.500 euro. ,,Ik heb goede hoop'', zegt hij, ,,dat de verzekeringsmaatschappijen straks met een aangepaste polis komen, zodat je er gewoon premie voor kunt betalen.''

De ligging van zijn manege stemt tot bezinning: pal tegenover de Arnhemse begraafplaats Moscowa. Bij uitbundig lenteweer zitten we aan een picknicktafel in de bosrand. Levende paarden draaien braaf hun rondjes in de trainingsmolen. Het eeuwige geklop van paardenhoeven op onze aarde.

,,Hoe zou het met Bonfire zijn?'', vraag ik plotseling.

,,Dat moet je Anky van Grunsven vragen'', zegt Hette.

Zo gezegd, zo gedaan. Vanuit Gemert (N-Br.) meldt Anky van Grunsven dat Bonfire, haar legendarische dressuurpaard, gezond en wel buiten loopt. Hij is nu 20 en over zijn dood wil ze het niet hebben, aan zijn dood wil ze niet denken; ze plooit het gesprek zo dat ik het woord niet eens kan laten vallen.

,,Maar van Cocktail'', zegt ze dan, ,,heb ik een jaar of vier terug de as gekregen en hier over de wei verspreid. Hoe dat toen gelukt is, dat weet ik niet.'' Deze laatste zin herhaalt ze een keer of drie, het zal dus wel waar zijn.