Het complete telefoonboek overtikken

Cambodja ontpopt zich als mondiaal knooppunt voor data-invoer. Mensen die op de gewone arbeidsmarkt geen kans maken, vinden er werk, beter werk dan in de fabriek. `Wij doen het werk dat voor India te simpel is geworden.'

De stoffige straat waaraan de complete outsourcing-industrie van Cambodja ligt, lijkt opengebroken. Maar dat is niet zo. Zo liggen de straten er nu eenmaal bij in Cambodja, een van de armste landen van Azië. Alleen als een buitenlandse donor er geld voor geeft, komt er een asfaltweg.

Dat geldt niet voor Straat 360 in de hoofdstad Phnom Penh. Daar staat de Digital Tower, een woonhuis met drie verdiepingen. Binnen zitten kansarme Cambodjanen het telefoonboek van Boston uit 1905 over te tikken.

Ze werken voor Digital Divide Data, het geesteskind van Jeremy Hockenstein. De Canadese consultant liep eind 2000, Harvard-diploma op zak, een dagje door de straten van Phnom Penh. ,,Ik zag heel veel internetcafés en overal werd Engelse les aangeboden'', vertelt hij. ,,Globalisering had Cambodja kennelijk iets beloofd, want iedereen wil Engels spreken en computers begrijpen. Maar die belofte wordt niet waargemaakt, want een Cambodjaan kan nu bijna niets met die vaardigheden.''

Met een paar vrienden besloot Hockenstein daar iets aan te doen. Nog niet om er geld mee te verdienen, maar om Cambodja en buitenlandse investeerders te laten zien dat het land in potentie een mondiaal knooppunt is voor data-invoer. Ze zetten in juli 2001 een bedrijfje op waar teksten worden overgetikt die alleen op papier bestaan. Enen en nullen blijven langer goed dan papier en microfiche. Bovendien zijn digitale teksten `opzoekbaar'. Als ze dan ook nog op internet staan, kan iedereen er bij. Daarom tikken ze er bij DDD ook meteen de zogenoemde tags bij – besturingsaanwijzingen voor de internettaal HTML.

,,Wij doen het werk dat voor India te simpel is geworden'', zegt Tim Keller, een voormalige Amerikaanse investment banker die `president' van DDD op zijn kaartje heeft staan, maar als een rugzaktoerist oogt. Outsourcing is volgens Keller zoals water dat zijn laagste punt zoekt. ,,India heeft nog steeds hangars waar duizenden mensen data zitten in te kloppen. Maar India klimt op de technologieladder en wordt dus duurder. Dat geeft ruimte aan Cambodja, en ook Ghana, waar ze hetzelfde doen als wij hier: hoog volumewerk, lage marges. Dit jaar draaien we 200.000 dollar omzet, over twee jaar maken we winst.''

Uit India haalden Hockenstein en Keller hun contacten, inspiratie, software en businessmodel. Nu gaat het Cambodjaanse eindproduct voor steekproefsgewijze kwaliteitscontrole naar India en dan naar Amerika, waar driekwart van alle klanten van Digital Divide Data zit.

En die klanten kunnen van alles eisen: het digitaliseren van de kaartenbakken van de bibliotheek van het Joods Historisch Museum van Massachusetts. Of in een spreadsheet de urenstaten uit 1967 van de leraren van een highschool in New Hampshire. Voor op internet alle edities uit 1888 van The Daily Crimson, het studentenblad van Harvard. Of 3.500 telefoonrekeningen van gedagvaarde Amerikanen, voor een advocatenkantoor in Boston. En dus ook het telefoonboek van 1905 van die stad. ,,Deel van een bevolkingsonderzoek van de universiteit'', denkt Keller. Maar waarom overtikken? Waarom niet inscannen met tekstherkenning-software? ,,Dat vragen er wel meer, maar het corrigeren van de onvermijdelijke fouten kost meer tijd dan wanneer onze mensen de teksten rechtstreeks en foutloos overtypen.''

Het is twaalf uur 's middags en de middagploeg lost de ochtendshift na zes uur inkloppen af. Rolstoelers, mensen op krukken, polioslachtoffers gaan de Digital Tower in en komen eruit. De helft van de bijna 100 werknemers is gehandicapt en de andere helft is op andere wijze kansarm. In de Cambodjaanse samenleving wil dat zeggen: vrouw, wees en afkomstig van het platteland. ,,Maar ze tikken allemaal razendsnel'', lacht Nhev Sithsophary, de Cambodjaan die ergens dit jaar de leiding van Keller en Hockenstein zal overnemen. De twee westerlingen hadden bedacht dat als ze dan toch de arbeidskansen van Cambodjanen zouden proberen te vergroten, dat ze dan net zo goed konden putten uit het meest kansloze deel van de arbeidsmarkt. En dat deel is groot. Neem alleen al polio en de landmijnen die nog dagelijks slachtoffers maken: daardoor is één op de 35 Cambodjanen gehandicapt.

,,Deze baan is het beste dat me in lange tijd is overkomen'', fluistert de mooie Sophea verlegen – haar achternaam weet de 22-jarige vrouw niet meer. Haar ouders heeft ze nooit gekend, haar adoptiemoeder sloeg haar elke dag en onlangs is ze door een stel politiemannen verkracht. Ze werkte lange dagen voor 25 euro per maand in een erbarmelijk slechte textielfabriek. Het had erger kunnen zijn: ze had in de klauwen van mensenhandelaren terecht kunnen komen. Vier maanden geleden kwam de ommekeer in de vorm van twee voor haar totaal nieuwe zaken: Engels en computers. Nu tikt ze bijna dertig woorden per minuut. En over een tijdje verdient ze 65 euro.

,,We geven Engelse les, niet zozeer voor het Engels, maar om onze mensen – die alleen maar het Khmer-schrift kennen – Latijnse letters te laten herkennen'', verklaart Iv Sovannary. Ze is in India opgeleid en heeft iedereen die bij DDD werkt onder handen genomen. ,,De Engelse taal begrijpen is voor het datawerk eigenlijk een handicap. Want je moet dóór de woorden heenkijken en tikken wat er staat – niet letten op zinsverband ofzo. We kunnen net zo snel in het Nederlands typen. We hebben zelfs een Arabisch project volbracht.''

Onder een spandoek met de woorden `Eénjarig bestaan: 400.000.000 tekens ingevoerd' zit de 24-jarige Kim Kong op een plastic stoeltje. Hij spreekt uitstekend Engels, maar haalt slechts 3.000 aanslagen per uur – niet in de laatste plaats doordat hij maar één bruikbare arm heeft. ,,Polio toen ik acht maanden was'', verklaart hij vlakweg. ,,Ik verdien goed, maar zodra ik een betere baan kan vinden met Engels en computers, ben ik weg.'' Tevreden horen Keller en Hockenstein het aan: ,,Dat is precies onze bedoeling. Na een jaar moet iedereen plaats maken voor de volgende kansarme Cambodjaan.''