`De auto is overal alleenheerser'

Aan de eerste Nederlandse Architectuur Biënnale gingen maanden van onderzoek vooraf. Een gesprek met curator Francine Houben.

Mobility: A Room with a View is de titel van de eerste Internationale Architectuur Biënnale in Rotterdam. Anders dan de bekende architectuurbiënnales van Venetië, São Paulo en Buenos Aires, waar erkende architecten hun meest prestigieuze projecten voor het voetlicht brengen, ligt de nadruk bij dit evenement op onderzoek, discussie en analyse over het thema mobiliteit.

Architect en hoogleraar mobiliteitsesthetiek Francine Houben, curator van de Architectuur Biënnale, reisde de afgelopen maanden twee maal de wereld rond voor World Avenue, een onderzoek naar de mobiliteit en cultuur in negen wereldsteden. Dat onderzoek vormt het hart van de biënnale, die twee maanden duurt en op verschillende locaties wordt gehouden.

Inspiratiebron voor World Avenue was Holland Avenue, een recent onderzoek van Houben naar het `rondje Randstad', de 153 kilometer lange snelweg tussen Delft, Gouda, Utrecht, Amsterdam, Leiden, Den Haag en Delft.

Uitgangspunt van het onderzoek zijn de zintuiglijke belevenissen van de dagelijkse reiziger. Om deze belevenissen op het rondje Randstad te kunnnen meten en analyseren werden vier webcamera's op ooghoogte in een auto gemonteerd. De enorme hoeveelheid gegevens die de filmbeelden opleverden werden geanalyseerd, ontrafeld en herschikt. Het onderzoek resulteerde onder meer in aanbevelingen voor de verfraaiing van de snelwegen, die sinds de jaren '60 alleen werden `ontworpen' uit oogpunt van veiligheid en functionaliteit. De suggesties lopen uiteen van thematische beplanting langs de snelwegen tot het creëren van mooie panorama's of afritten die vloeiend met het landschap versmelten.

Onderzoeksteams van universiteiten van Jakarta, Peking, Hongkong, Los Angeles, Tokio, Mexico Stad, Boedapest en het Roergebied deden het afgelopen halfjaar vergelijkend onderzoek op een vergelijkbare drukbereden route van gemiddeld 100 kilometer. De filmbeelden en gegevens, op exact dezelfde wijze geanalyseerd als in Holland Avenue, vormen tijdens de biënnale in Rotterdam onderwerp van een academisch debat tussen de betrokken studenten en een internationaal gezelschap van deskundigen.

Het is te vroeg om conclusies uit het onderzoek te trekken, vindt Francine Houben. Duidelijk is volgens haar wel dat de auto vrijwel overal in de wereld het alleenrecht heeft opgeëist ten koste van fietsers, voetgangers en andere vormen van vervoer.

Volgens Houben heeft de autolobby in de hele wereld de ontwikkeling van andere vervoersmogelijkheden in de weg gestaan. ,,In de jaren '70 is de auto `neergepoot' in allerlei landen en zijn verkeersoplossingen bedacht vanuit een eigen culturele achtergrond.'' Als voorbeeld noemt Houben Los Angeles, waar tot twintig jaar geleden prachtige scenic parkways werden aangelegd met uitzicht op het groen en de stad. ,,Nu rijden mensen dagelijks van en naar de periferie tussen betonnen muren en kan men niet eens zien door welke etnische wijk men rijdt.''

Opmerkelijk vindt Houben dat Nederland er – ondanks al het geweeklaag over files – internationaal gezien gunstig uitspringt. ,,Ik kan nog kiezen of ik met de trein, de fiets of de auto naar het werk ga, dat ben ik in geen van de onderzochte steden tegengekomen.'' Ook behoort Nederland tot de veiligste landen op verkeersgebied. Als voorbeelden van steden waar de verkeersstromen in goede banen zijn geleid noemt Houben Tokio en Hongkong.

De hoogleraar mobiliteitsesthetiek vindt dat mobiliteit in Nederland niet meer los kan worden gezien van stedenbouwkundige, landschappelijke en economische ontwikkelingen. Mogelijk draagt deze biënnale bij aan de ontwikkeling van een visie over mobiliteit, zegt zij. Het wachten is op het nationaal debat op 16 juni, wanneer betrokken ministeries, bestuurders van zeven steden in de Randstad, wetenschappers en belangenorganisaties met elkaar in debat gaan.