Zimbabwe gunt Mugabe snel aftreden

Zimbabwe verkeert in crisis. Stapt president Mugabe vervroegd op? Drie Afrikaanse collega's dringen aan op overleg met de oppositie.

Vijf Apache-helikopters, schat een man in de rij voor een supermarkt in de Zimbabweaanse hoofdstad Harare. Meer materieel zouden de Amerikanen niet nodig hebben om president Mugabe tot aftreden te dwingen. ,,Een paar raketten op zijn huis. Een paar op de militaire barakken. En dan is het gebeurd.'' Een oude vrouw met wandelstok, achter hem, knikt instemmend. ,,Vijf helikopters, dat is alles.''

De benzine, het brood, de maïs, de bankbiljetten: de hele economie van Zimbabwe is op en het volk speculeert naar hartelust over elke mogelijke remedie. Maandag gaan drie Afrikaanse presidenten zich actief met het debat bemoeien. Thabo Mbeki van Zuid-Afrika, Olusegun Obasanjo van Nigeria en Bakili Muluzi van Malawi ontmoeten dan hun Zimbabweaanse collega Mugabe om gesprekken ,,aan te moedigen'' met de oppositie. De noodzaak voor spoedeisende hulp is zo acuut dat beide partijen bereid zouden zijn tot concessies die tot een maand geleden ondenkbaar waren, zegt Zuid-Afrika.

De inflatie bedraagt deze maand 228 procent en zal naar verwachting oplopen tot 400 procent voor het einde van het jaar. Brandstof is sinds twee weken zo duur dat het voor de gemiddelde Zimbabweaan lonender is om thuis te blijven. Naar schatting de helft van de Zimbabweanen leunt op voedselhulp.

Sinds de presidentsverkiezingen vorig jaar maart hebben oppositie en regering elkaar geen centimeter toegegeven. De overwinning die president Robert Mugabe claimde droop volgens oppositieleider Morgan Tsvangirai van fraude en intimidatie. Een rechtbank buigt zich binnenkort over het verzoek van de Movement for Democratic Change (MDC) om de uitslag ongeldig te verklaren. Een maand geleden organiseerde de MDC een tweedaagse staking die vrijwel het hele land platlegde. President Mugabe reageerde met vijfhonderd arrestaties, hardhandig politieoptreden en een toespraak waarin hij Zimbabwe eraan herinnerde dat hij ,,een Hitler in tienvoud'' kan zijn in de strijd tegen zijn opponenten.

Toch bood de MDC gisteren een opening. Het overdoen van de presidentsverkiezingen zou geen eerste vereiste meer zijn voor nieuwe besprekingen met de regering. Mits president Mugabe ,,openlijk en onherroepelijk'' met vervroegd pensioen belooft te gaan. ,, De tijd is rijp dat de MDC en Zanu-PF het land boven persoonlijke belangen en bekrompenheid verkiezen'', zei Morgan Tsvangirai.

Zimbabweaanse en Zuid-Afrikaanse kranten hebben de afgelopen dagen driftig gespeculeerd over een vervroegd opstappen van Mugabe. In een interview met de staatstelevisie zei de presiudent zelf vorige week: ,,We zijn in een stadium aanbeland dat mensen zich kunnen terugtrekken.'' Ook moedigde hij de leden van zijn Zanu-PF partij aan ,,een open debat'' over de opvolging te beginnen.

Volgens Tony Hawkins van de Universiteit van Zimbabwe draait Mugabe vriend en vijand een rad voor ogen. ,,Aftreden is onmogelijk zolang er geen duidelijkheid is over de opvolging.'' Mugabe is als een Tito van de partij die in 1980 met de onafhankelijkheid van Zimbabwe aan de macht kwam. Zou hij nu opstappen, dan valt Zanu-PF waarschijnlijk in twee of drie delen uiteen.

Mugabe's gedoodverfde opvolger is de 57-jarige Emmerson Mnangagwa, de huidige voorzitter van het parlement. Hij vocht zij aan zij met Mugabe tegen het Rhodesische leger van Ian Smith. [Vervolg ZIMBABWE: pagina 1]

ZIMBABWE

Een compromis in de maak

[Vervolg van pagina 1] Mnan-gagwa heeft goede contacten binnen het leger en leidende functies in het dagelijks bestuur van de partij, het politburo. Maar in het buitenland heeft hij nog wat uit leggen. Mnangagwa was hoofd van de geheime dienst tijdens de massamoord op zo'n twintigduizend tegenstanders in Matabeleland, begin jaren tachtig. En hij wordt genoemd in een rapport van de Verenigde Naties over de plundering van de Democratische Republiek Congo tijdens de aanwezigheid van Zimbabweaanse troepen.

Mnangagwa's grootste rivaal in de partij is de gepensioneerde generaal Solomon Mujuru. Mujuru speelde ook een belangrijke rol in de bevrijdingsstrijd en staat nu bekend als een van Zimbabwe's meest invloedrijke zakenlieden. Mujuru zou graag zien dat de ontslagen minister van Financiën, Simba Makoni, de nieuwe president wordt.

Makoni staat bekend als een gematigd polticus en wordt door zijn ontslag vorig jaar niet meer direct geïdentificeerd met Mugabe. Hij is zowel geliefd in Zuid-Afrika als in Europa en de Verenigde Staten. ,,Met Makoni kunnen we praten'', zegt een westerse diplomaat in Harare.

Ten slotte is er een groepje Jonge Turken. Ambitieuze ministers, zonder bevrijdingsstrijd op hun cv, zoals Jonathan Moyo (Informatie), Joseph Made (Landbouw) en Patrick Chinamasa (Justitie). ,,Sinds de verkiezingen van vorig jaar zijn ze gaan geloven dat ze vooral zelf in aanmerking komen voor een presidentschap'', zegt Charles Mangonera van het Mass Public Opinion Institute. ,,Maar Mugabe gebruikt ze slechts als marionetten.''

Mocht Mugabe nu besluiten zijn termijn tot 2008 niet uit te zitten, dan gooit hij de partij en zijn opvolger voor de leeuwen. Een verkiezing binnen 90 dagen na zijn aftreden, zoals de grondwet voorschrijft, zou geen enkele kandidaat van Zanu-PF overleven. Daarvoor zijn de rijen die zich nu vormen voor de supermarkten en benzinestations te lang.

Het meest waarschijnlijk is een compromis tussen beide partijen om tot 2005 een interim-regering aan te stellen waarin zowel MDC als Zanu-PF zitting neemt. Tegelijk met de parlementsverkiezingen kan Zimbabwe dan ook kiezen voor een nieuwe president. Het zou de regering lucht geven om de economie op orde te brengen met hulp uit het buitenland. Bovendien krijgt de oppositie dan ook tijd om te bepalen wat de partij nog meer wil, behalve het aftreden van Mugabe.