Kalkoen vatbaarder voor vogelpest dan kip

Kalkoenen lijken vatbaarder voor de vogelpest dan kippen. Het ministerie spreekt over de pronkdieren als virusbommen.

. Op maandagochtend 1 april, nu een maand geleden, was het ,,erg rustig'' in de kalkoenenstal van pluimveehouder Theo Coumans in Ospel. De kalkoenen pronkten niet, en ze aten en dronken niet. De dierenarts van de Rijksdienst voor de Keuring van Vee en Vlees (RVV) dacht aan een lichte infectie, en schreef een antibioticakuur voor. De kalkoenen knapten iets op, maar daarna begonnen ze ,,te snotteren''.

Hij belde een collega-kalkoenenhouder uit de Gelderse Vallei op, en beschreef hem de symptomen. ,,Geen twijfel mogelijk, jij hebt vogelpest op je bedrijf'', antwoordde deze. Vrijdag lag de stal bezaaid met dode dieren, een ruimingsploeg van de RVV kwam om de rest van de dieren uit hun lijden verlossen.

Nu, een maand later, loopt er in heel Limburg geen kalkoen meer rond. De zeventig kalkoenbedrijven die de provincie telde, met 800.000 dieren, zijn allemaal geruimd. Daarmee is Nederland 65 procent van zijn kalkoenstapel kwijt.

Sinds zijn eigen bedrijf geruimd werd, viel het Coumans op dat zich onder de verdachte pluimveebedrijven veel kalkoenfokkerijen bevonden. ,,Dat viel iedereen op'', zegt Coumans. ,,Als voor het eerst in een bepaald gebied een bedrijf verdacht werd van vogelpest, was het steevast een kalkoenbedrijf.'' Het ministerie van Landbouw schreef het verschijnsel toe aan de specifieke structuur van de bedrijfstak.

Veel kalkoenfokkerijen zouden dezelfde voedselleverancier hebben, waardoor het virus van bedrijf tot bedrijf zou zijn gebracht.

Coumans en zijn collega's geloofden niet in deze verklaring, evenals landbouworganisatie LLTB. Binnen enkele dagen na de uitbraak van vogelpest bij een kalkoenfokkerij sloeg het virus toe bij kippenbedrijven in de directe omgeving. Volgens Coumans zijn de bedrijven ongeveer gelijktijdig door dezelfde virusgolf aangetast, alleen worden kalkoenen eerder ziek. ,,Na zo'n drie à vijf dagen'', zegt Coumans. ,,Bij de kippen duurt het enkele dagen langer.''

Het ministerie van Landbouw concludeerde vorige week dat kalkoenen een risicogroep vormen bij de verspreiding van vogelpest. Minister Veerman besloot tot ruiming van alle kalkoenbedrijven. ,,Het zijn echte virusbommen'', zegt een woordvoerder van het ministerie van Landbouw. Dat het niet direct duidelijk is dat kalkoenen vogelpest onder de leden hebben, maakt het extra gevaarlijk.

,,Dat kalkoenen extra gevoelig zijn voor de vogelpest is een ervaringsfeit'', zegt viroloog dr. A. Bianchi, directeur van het Centraal Instituut voor Dierziekte Controle (CIDC) in Lelystad. ,,Ook bij de vogelpestuitbraak in Noord-Italië in 1999 en 2000 waren het vooral de kalkoenbedrijven waar de ziekte het eerst opdook. Maar dat kalkoenen virusbommen zijn, in de zin dat ze grotere hoeveelheden virus uitscheiden dan kippen, geloof ik niet.'' Naar de biologische oorzaken van de grotere gevoeligheid bij kalkoenen is het voorlopig gissen. Klinisch onderzoek is er volgens Bianchi nog niet naar gedaan.

Ook bij het CIDC viel op dat besmettingen in een nieuw gebied de laatste tijd steeds bij een kalkoenbedrijf plaatshadden. ,,Dat is meer dan toevallig. Je kunt het niet redelijkerwijs toeschrijven aan de wind als het virus zich over grote afstanden verplaatst en dan uitgerekend bij een kalkoenbedrijf neerstrijkt.'' Vorige week werd een kalkoenbedrijf in de Belgische provincie Antwerpen getroffen, ruim honderd kilometer van de vogelpesthaard in Limburg.

Het is volgens Bianchi waarschijnlijk dat de eerste besmetting in een gebied via contacten plaatsvindt, maar dat het virus zich vervolgens in de directe omgeving door de lucht verspreidt, want ,,pluimveebedrijven veroorzaken een hoop stof.'' Volgens pluimveehouders uit de omgeving van Ospel hebben ruimploegen van de RVV onvoorzichtig opgetreden en hebben zij zo het virus in de omgeving verspreid. Voorzitter van de Limburgse pluimveehouders Toon van Rens (LLTB) zag hoe het ruimen in het begin gepaard ging ,,met enorme stofwolken''. ,,Als een schuur, waar net alle kippen of kalkoenen waren vergast, gelucht moest worden, werden er enorme ventilatoren aangezet die veel stof verspreidden. En de dode kippen die in een vrachtwagen werden gestort, waren niet eerst nat gemaakt, zoals voorgeschreven was.'' Door deze handelswijze heeft de RVV het virus in de omgeving verspreid, denken Van Rens en de pluimveehouders. ,,Enkele dagen later werden de kippen ziek in een bedrijf dat precies in de richting van de wind ligt'', zegt Coumans. Minister Veerman gaf vorige week openlijk toe dat ruimingsploegen een gedeelte van de besmettingen hebben veroorzaakt.