Kabinetsformatie

Het keren van het economische tij en het terugbrengen van de staatsschuld vormen begrijpelijk belangrijke agendapunten bij de voorbereiding van het nieuwe kabinet. Opvallend is echter dat uit de omgeving van het te vormen kabinet veel minder te horen valt over wat recent nog als het belangrijkste maatschappelijke en politieke probleem van de komende decennia werd aangemerkt: het integratievraagstuk.

Wat dat betreft is van belang de opvatting over de staat bij de culturele minderheden zelf in het oog te houden. Bij vele van hen overheerst nog een traditionele, premoderne opvatting waarin staat en godsdienst hecht met elkaar verbonden zijn. Met de vermenging van staat en godsdienst onder allochtone groepen is een latente voedingsbodem voor politiek absolutisme gegeven.

Daartegenover geniet onder een autochtone minderheid in ons land een postmoderne staatsopvatting toenemende populariteit. In het spoor van de nieuwste ontwikkelingen op het terrein van ICT wordt door hen een zakelijke of instrumentele opvatting van de staat verkondigd. Diens voornaamste taak wordt gezien in het bevorderen, met financiën en informatie, van deelname van alle voorkomende maatschappelijke en politieke actoren aan het permanente proces van interactieve besluit- en beleidsvorming tussen overheid en samenleving. Het betekent dat dat proces ook kritiekloos wordt opengesteld voor bovengenoemde radicale bewegingen. Het pragmatisme en politieke relativisme dat erin besloten ligt maakt deze postmoderne staatsopvatting bedenkelijk.

We aarzelen niet zowel in de radicale premoderne als in de relativistische postmoderne staatsopvatting een potentieel gevaar te zien voor de positie van onze moderne rechtsstaat en de universele vrijheidsrechten die hij beschermt. Het is daarom goed dat er een kabinet in aantocht lijkt te zijn waarin twee partijen zitten die ook op dit punt in elkaars verlengde denken. In de traditie van liberalisme en christen-democratie is het gedachtegoed van de moderne democratische rechtsstaat diep verankerd. In beide politieke bewegingen wordt in een zuivere en overtuigende handhaving van de beginselen van de democratische rechtsstaat ook de voornaamste oplossing van het integratievraagstuk gezien. En een betere oplossing is er niet. Het is van belang dat ook het integratievraagstuk de komende weken uitdrukkelijk op de agenda van de kabinetsformatie wordt gezet en dat de grootste partijen daarbij hun gedachtegoed zorgvuldig bewaken.