Geen visum na aardbeving

In tegenstelling tot 1999, toen Turkije ook door een aardbeving werd getroffen, krijgen Turkse illegalen in Nederland geen terugkeervisum als ze familieleden willen bezoeken.

Twee neven en een nicht van Musa Palaoglu (54) zijn overleden bij de aardbeving van Bingöl, Oost-Turkije. Sindsdien zijn zijn vrouw en vijf kinderen ook spoorloos. ,,Ik mag van de vreemdelingenpolitie mijn familieleden niet gaan begraven. Ik mag mijn gezin niet gaan zoeken. Misschien zijn ze....'' Palaoglu kan zijn zin niet afmaken. Hij drukt zijn wijsvinger en duim tegen de ogen om de tranen tegen te houden. Tevergeefs.

Enkele uren na de aardbeving meldde Palaoglu zich gisterochtend vroeg bij de vreemdelingenpolitie van het politiekorps Haaglanden in Den Haag om een zogenoemd terugkeervisum aan te vragen. De vreemdelingenpolitie, die namens het ministerie van Buitenlandse Zaken aanvragen voor terugkeervisa behandelt, heeft het verzoek van Palaoglu afgewezen. Witte-illegalen kunnen zonder zo'n visum niet terugkeren naar Nederland. De loketmedewerker van de vreemdelingenpolitie zei Palaoglu niet tegen te houden. De witte-illegaal kon van de ambtenaar gaan en staan waar hij maar wilde, maar een terugkeergarantie gaf hij niet af. Het overlijden van neven en nicht en de onzekere toestand van zijn vrouw en kinderen zijn niet dringend genoeg voor een terugkeervisum, oordeelde een administratief medewerker namens de minister. De Haagse politie heeft tot gistermiddag drie van dergelijke verzoeken afgewezen.

Palaoglu is wat heet een witte-illegaal: eigenlijk mag hij niet eens in Nederland zijn, maar omdat hij sinds 1978 vele jaren legaal heeft gewerkt in de tuinen van Westland, belasting en premies heeft betaald, mag hij gebruik maken van sociale voorzieningen. Sinds vorig jaar ontvangt hij een werkloosheidsuitkering. Daarvoor 'zat' hij een jaar in de ziektewet. Palaoglu voert sinds jaren een juridische strijd om een verblijfsvergunning te krijgen. Zijn eerste aanvraag daartoe is afgewezen. Naar het ernaar uitziet zal de rechter eind volgend jaar een uitspraak doen.

Het ministerie, dat meteen na de grote aardbeving in 1999 in West-Turkije een algemene regeling trof en verzoeken om terugkeervisa terstonds honoreerde, meldt dat er nu geen bijzondere regeling in de maak is. ,,Er is geen aanleiding toe,'' aldus een woordvoerster van het ministerie. Volgens haar volstaan de huidige regels zoals opgesteld in de vreemdelingen circulaire. Het ministerie zal wel de ,,gronden van de afwijzing'' van de aanvraag van Palaoglu onderzoeken. Advocaat Özdemir zal dat onderzoek niet afwachten en vandaag een kort geding aanspannen.

Volgens Palaoglu zijn veel illegalen uit arme Bingöl in Nederland. Veel streekgenoten heeft hij sinds de aardbeving niet gezien of gesproken, maar hij is er van overtuigd dat velen binnenkort een terugkeervisum aanvragen. Özdemir, die de belangen van ,,veel'' witte-illegalen behartigt, verwacht een toeloop van veel illegalen afkomstig uit Bingöl.

Sinds de vorige aardbeving in Turkije is de politieke klimaat in Nederland verhard, zegt mr. Koot, kantoorgenoot van özdemir. ,,De wind is niet gunstig voor illegalen.'' Grootschalig misbruik in 1999 door veel illegalen zal zo'n regeling nu hebben bemoeilijkt, zegt de Amsterdamse advocaat N. Türkkol. Vier jaar geleden hebben zo'n honderd van zijn cliënten afgereisd naar Turkije. ,,De politie en de Naturalisatie- en Immigratiedienst deden helemaal niet moeilijk. Mensen konden zo vertrekken met een terugkeervisum op zak,'' aldus Türkkol. Velen hadden volgens de advocaat geen eens familie in het getroffen gebied. ,,Het was een buitenkans voor veel illegalen die jaren hun familie niet hadden gezien en heimwee hadden.''

De verbijstering over de weigering van een terugkeervisum door de loketmedewerker van de Haagse vreemdelingenpolitie is groot bij Palaoglu en zijn advocaat. Palaoglu voldoet, zegt advocaat Ozdemir, aan alle de zes voorwaarden zoals die zijn geformuleerd in de Vreemdelingencirculaire. (Illegale) Vreemdelingen die de beslissing op hun verzoek om toelating in Nederland mogen afwachten kunnen in dringende gevallen in aanmerking komen voor het terugkeervisum. De circulaire voorziet in terugkeervisa in geval van overlijden van bloedverwanten in de eerste en tweede graad. Vermissing is nog geen dringende reden, evenmin het overlijden van neven. Als Buitenlandse Zaken het besluit van de Haagse vreemdelingenpolitie niet snel rechttrekt, overweegt Palaoglu om alsnog zonder een terugkeervisum af te reizen naar Bingöl. Hij weet dat hij dan niet kan terugkeren naar Nederland en dat hij al zijn rechten die hij sinds 1978 heeft opgebouwd zal kwijtraken. ,,Nederland spreekt altijd over mensenrechten. Is het dan wel humaan wat ze met ons doen?''

Met 'ons' doelt Palaoglu op meerdere nabestaanden en familieleden van slachtoffers van de aardbeving die niet met Nederlandse goedkeuring mogen afreizen naar Bingöl. Ook het verzoek van zijn vriend en streekgenoot Ahmet Yildirim (42), sinds 1989 in Nederland, is gisteren door de Haagse Vreemdelingenpolitie afgewezen.

In 2001 nog kreeg Yildirim wel zo'n terugkeervisum om zijn negen-jarig zoontje te kunnen begraven. ,,Toen kreeg ik binnen tien minuten een terugkeervisum,'' zegt Yildirim. Gezien de omvang van de aardbeving had hij verwacht ook nu snel een visum te bemachtigen. Ooms en neven van Yildirim zijn getroffen door de aardbeving. Zijn vrouw en kinderen wonen in de naburige stad Elazigi. ,,Ik had er nu moeten zijn, delen in hun pijn,'' zegt Yildirim.