FNV zoekt antwoord op verzakelijking

`Barmhartigheid' en `gerechtigheid' waren thema's die de kerken inbrachten op een ongewone 1 mei-viering van de FNV, in een voormalig godshuis. Voorzitter Lodewijk de Waal, gewend aan de overlegeconomie met haar nota's en CAO-perikelen, voelde zich er nog wat ongemakkelijk bij.

Op weg van Jeruzalem naar Jericho wordt een man overvallen, beroofd en halfdood achtergelaten. Twee voorbijgangers laten hem liggen, maar een als vijand beschouwde Samaritaan ontfermt zich over hem, verzorgt zijn wonden en brengt hem haar een herberg. En Jezus zegt tot degenen die de gelijkenis hebben aangehoord: ,,Ga heen, doe gij evenzo.''

Een boodschap die nog altijd zeggingskracht heeft, vond Ineke Bakker van de Raad van Kerken: ,,De parabel van de Barmhartige Samaritaan is een van de weinige die nog leven in deze seculiere tijden.'' FNV-voorzitter Lodewijk de Waal kon er echter zichtbaar weinig mee: ,,Wij zijn van de structuren. Wat wij bijvoorbeeld voor gehandicapten doen, is zorgen dat Wajong – de wet jonggehandicapten – goed in elkaar zit.''

Het tafereel was typerend voor de 1-mei-bijeenkomst gisteren in cultureel centrum De Rode Hoed. Het gebouw leek weer sterk op wat het vroeger was: een kerk. Voor het preekgestoelte en het orgel weerklonken begrippen als `barmhartigheid' en `gerechtigheid', onder instemmend gemompel in de zaal waar oudere dames en heren in de meerderheid waren. Voor de FNV, de grootste vakbond in Nederland en een pilaar van de overlegeconomie, leken begrippen als `barmhartigheid' erg ver te staan van de vertrouwde wereld van alledag, vol CAO's en beleidsnota's.

,,Dit is bepaald geen traditionele 1-mei-bijeenkomst'', zei De Waal dan ook wat ongemakkelijk. Sinds enige jaren is 1 mei voor de FNV geen reünie meer van de Rode Familie – met het zingen van de Internationale – maar een bezinningsdag over de beginselen van de vakbeweging – met een optreden van een theatergroep die de `Zeven werken van barmhartigheid' verbeeldde. `Waarden en sociale samenhang' was gisteren het thema van de bijeenkomst van de FNV met enkele levensbeschouwelijke organisaties, die volgens de dagvoorzitter het doel had ,,een antwoord te vinden op de verzakelijking in deze tijd.''

Een verzakelijking die gisteren weer zichtbaar is geworden bij de kabinetsformatie, waarbij de beoogde coalitiepartners hebben besloten tot een verdere versobering van de sociale zekerheid. ,,De verzorgingsstaat is een van de grote successen van de sociaal-democratie in de tweede helft van de vorige eeuw'', betoogde PvdA-ideoloog Paul Kalma. ,,De opbouw is niet alleen geïnspireerd door morele waarden, maar ook door praktische overwegingen. Wel heeft de verzorgingsstaat waarden `geproduceerd' zoals solidariteit en met elke versobering dreigen deze waarden verloren te gaan.''

Solidariteit was in de begindagen van de industrialisatie het wapen van de arbeiders die zich wilden emanciperen. Nu arbeiders goeddeels behoren tot de middenklasse hebben veel mensen belang bij handhaving van de status quo, zei Kalma: ,,Belang en beginsel lopen niet meer per se parallel. `Solidariteit met elkaar' – een voorwaarde voor emancipatie – is veranderd in `solidariteit met anderen' – een individuele keuze.'' Hoe kun je dan zorgen dat die solidariteit blijft bestaan?

Solidariteit van het rijke westen met de Derde Wereld bijvoorbeeld. ,,Denk aan Afrika, het vergeten continent. Wij hebben tekorten, zij hebben noden'', vond bisschop Ad van Luyn. Heeft de FNV daar geen taak? ,,Ons internationale secretariaat dat zich hiermee bezighoudt is groter dan onze afdeling voor de CAO's'', riposteerde De Waal. ,,We hebben 120 projecten in de Derde Wereld. Vakbondsprojecten weliswaar, want we doen dingen op ons terrein. Wij zijn geen politieke partij.''

Bovendien toont de FNV zich ook in Nederland behoorlijk solidair met degenen, die het minder goed hebben. ,,Wij zijn er voor de belangenbehartiging van de middenklasse, de mensen met een minimuminkomen of een Melkertbaan zijn nauwelijks lid. Toch hebben wij eind vorig jaar een deel van de loonstijging laten zitten om de Melkertbanen in stand te houden en de koppeling te handhaven'', zei De Waal. De `koppeling' wil zeggen dat de uitkeringen en ambtenarensalarissen net zo sterk stijgen als de lonen van werknemers in het bedrijfsleven.''

Moeten werknemers ook solidair zijn met oudere werknemers die niet meer kunnen meekomen in het moordende productietempo? ,,Er is bij oudere werknemers een discrepantie tussen wens en werkelijkheid'', erkende De Waal. ,,We zeggen dat we werknemers langer moeten laten werken, maar bij reorganisaties gaan toch steeds oudere werknemers er als eerste uit – met medewerking van bedrijf en vakbond.'' Niet veel later moest De Waal weg voor een tv-optreden.