Britse kunstenaars herhalen zichzelf

Nu de Jonge Britse Kunstenaars onder leiding van Damien Hirst in het mausoleum van Charles Saatchi zijn bijgezet, zoekt de Engelse kunst naarstig naar nieuwe impulsen. Op Days Like These, het driejaarlijkse overzicht van jonge kunst in Tate Britain, hebben ze er zowaar een gevonden. En wat voor een! De verlosser heet namelijk Richard Hamilton (81), schilder, installatiebouwer en curator, die vooral naam opbouwde door in zijn eigen werk ruimschoots aandacht te besteden aan het oeuvre van beroemde voorgangers. Op Days Like These echter, wordt hij vooral naar voren geschoven als grondlegger van de Pop Art. Move over Andy Warhol! Want wat de Britten betreft was Hamiltons collage Just what is it that makes todays homes so different, so appealing? (1956) voor die stroming zeker zo belangrijk als het oeuvre van Angstige Andy. En omdat de Pop Art geldt als de invloedrijkste kunststroming van de vorige eeuw, wordt Hamilton daarmee automatisch... nou ja vul zelf maar in. En zoek zelf de kink in deze redenering.

Of ga naar Days Like These, want daar is ook te zien waarom Hamilton buiten Engeland niet de status heeft die hem in zijn vaderland wordt toegedacht. In Tate Britain toont Hamilton opnieuw twee projecten waarin hij voortborduurt op het werk van collega's, en niet de minsten. Het ene project is gebaseerd op een (mede door Hamilton vervaardige kopie van) Het grote glas van Marcel Duchamp, de ander bestaat uit tekeningen die Hamilton vervaardigde naar James Joyce's Ulysses. Die tekeningen zijn mooi en dromerig, het Duchamp-project is vooral ondoorzichtig. Uiteindelijk voegt Hamilton te weinig toe om het knagende gevoel dat je naar een afgeleide staat te kijken te laten verdwijnen.

Dat wordt nog eens versterkt door de rest van Days Like These. Als godfather Hamilton op één manier school maakt, dan is het doordat de expositie vol staat met werken waarvan je het gevoel hebt ze al eens eerder te hebben gezien, en beter. Soms geldt dat binnen het oeuvre van de kunstenaar zelf, zoals bij Rachel Whiteread, die beroemd werd met gipsen afgietsels, van boekenplanken tot hele huiskamers. In Tate Britain doet ze opnieuw zo'n huiskamer, dit keer met een trappenhuis erbij, wat niets toevoegt aan haar eerdere werk. Nog ernstiger is The Distance van Cornelia Parker, die voor de gelegenheid Rodins marmeren De Kus in de museumhal met touw omzwachtelde. Een slappe en pathetische geste, maar wel, vrees ik, in de geest van Hamilton.

In zekere zin geldt dat ook voor het werk van Jim Lambie. Zoals Sol LeWitt al jaren overal ter wereld wanden vult met veelkleurige abstracte muurschilderingen, werpt Lambie zich op als de vloerenlegger van de beeldende kunst. In Tate Britain plakte hij een flink stuk van de centrale hal af met lange, rechte stukken tape in tientallen kleuren. Het is onmiskenbaar een vrolijk gezicht, maar wie Lambie's procédé eenmaal kent, vraagt zich wel af wat het verschil is tussen zijn werk en dat van de betere vloerenboer.

Zo gaat het door, waardoor Days Like These vooral de indruk geeft dat de Britse kunst na de YBA diep in zijn zeven magere jaren is beland. Het veelzeggendst daarvoor is misschien wel dat de twee beste deelnemers aan de tentoonstelling geen Engelsen zijn. Mooi, en niet modieus of afgeleid, is de film When You Wake van de Japanse Shizuka Yokomizo, die de bewoners van een bejaardentehuis filmde bij het opstaan. De oude lichamen die langzaam op gang komen, slokjes water drinken en de stramme spieren langzaam, als vastgeroeste machines weer in beweging zetten, zijn zowel confronterend als melancholiek makend.

Nog beter is The 4 Seasons of Veronica Read van de Turkse filmer Kutlug Ataman, een werk dat op dit moment ook is te zien in het Haagse GEM. In deze film, die wordt geprojecteerd op vier schermen, volgen we eenzame Engelse vrouw die de leegte in haar leven opvult met amaryllissen. Ze toont omstandig hoe ze de bloemen vertroetelt, ze verzorgt, hun ziektes bestrijdt, onderwijl de ene bol na de andere ontledend met een vlijmscherp mesje. The 4 Seasons is een indringende film, vooral door de blijmoedigheid waarin oer-Engelse Veronica haar eenzaamheid te lijf gaat met behulp van de pronkende bloemen. En dat is weer veelzeggend over Days Like These: voor het eerst sinds jaren hebben de Engelsen een buitenlandse filmer nodig om hun maatschappij een spiegel voor te houden.

Tentoonstelling: Days Like These, Triënnale van jonge Britse kunst, Tate Britain, Millbank, Londen. Dag. 10-17.50u. T/m 26 mei. Inl. www.tate.org.uk