Bremer moet draagvlak VS in Irak vergroten

De aanstelling van Paul Bremer als VS-gezant voor Irak is niet alleen een gevolg van een interne machtsstrijd. Het is ook een signaal aan het buitenland.

De aanstaande benoeming van Paul Bremer III tot Amerikaans wederopbouw-gezant en bestuurder in Irak beschouwden Amerikaanse regeringsfunctionarissen gisteren als een overwinninkje in de felle machtsstrijd tussen het State Department en het Pentagon. Het ministerie van Buitenlandse Zaken en het ministerie van Defensie onder leiding van de ministers Powell en Rumsfeld verschillen al 2,5 jaar van mening over alle grote thema's in de Amerikaanse buitenlandse politiek, van Noord-Korea tot Irak, inclusief nu ook de wederopbouw.

Het Pentagon probeerde wekenlang volledig greep te houden op de naoorlogse operatie in Irak, terwijl het State Department vroeg om een civiele bestuurder. Oud-beroepsdiplomaat Bremer (61) komt nu inderdaad boven de huidige Amerikaanse bestuurder voor Irak, generaal b.d. Garner, te staan en dat is goed voor de diplomatie, zo is de uitleg op `State'.

Volgens Amerikaanse regeringsfunctionarissen heeft de regering-Bush vastgesteld dat Garner niet de geschikte man is om de komende weken de barrage van conferenties met alle Iraakse partijen te leiden, die later deze maand moet resulteren in een interim-regering in Bagdad. Dat heeft niet alleen te maken met het feit dat het herstel van allerlei basale functies in Irak, zoals elektriciteit, water en riolering, traag vordert. Of met het feit dat de Amerikaanse troepen op sommige plaatsen ermee worstelen de openbare orde te controleren, zoals in Fallujah, waar ze maandag dertien burgers doodschoten.

De regering-Bush is volgens medewerkers alsnog tot de conclusie gekomen dat het beter is om het bestuur en de wederopbouw van Irak niet in handen te geven van een generaal. Het kan immers de indruk wekken dat de aanstaande interim-regering in Irak bestaat uit erfgenamen van de Amerikaans-Britse militaire bezetting. En die indruk heeft de afgelopen weken al geleid tot de roep van Groot-Brittannië, Arabische landen en landen in de VN-Veiligheidsraad om een meer civiele wederopbouw-gezant.

In die zin is de benoeming behalve een uitvloeisel van een interne stammenstrijd ook een klein gebaar aan het buitenland: de Amerikaanse regering hoopt ermee meer steun te krijgen van andere landen die nog steeds zeer kritisch staan tegenover de Pentagon-operatie in Irak. De VS hebben die steun van de andere landen in de VN-Veiligheidsraad nodig in hun streven om de sancties tegen Irak onmiddellijk op te heffen en om een VN-resolutie voor de wederopbouw aangenomen te krijgen.

Die andere landen voelen zich volgens VN-diplomaten op dit moment buitengesloten van de wederopbouw en de vorming van een overgangsbestuur in Irak. VN-chef Annan weigerde eerder deze week zelfs een gezant naar de door Garner geleide conferentie met alle Iraakse partijen te sturen, uit angst om sceptische landen zoals Rusland voor het hoofd te stoten. Bremer moet in deze nog steeds diplomatiek-explosieve situatie meer sympathie voor de Amerikaanse aanpak weten op te wekken en het politieke draagvlak van Washington vergroten, zo lijkt de strategische opzet van de regering-Bush.

Tegelijkertijd zullen minister van Defensie Rumsfeld en andere haviken Bremers benoeming allerminst als een nederlaag uitleggen, en met reden. Volgens The Washington Post zal ook Bremer direct rapporteren aan Rumsfeld, waardoor deze mag denken dat zijn ministerie voorlopig greep houdt op de Irak-operatie, en niet het State Department, laat staan de op het Pentagon verfoeide Verenigde Naties. Bovendien: Bremer is een hardliner, die nauwe banden heeft met de neoconservatieven op het Pentagon zoals Rumsfeld, plaatsvervangend minister Wolfowitz en adviseur Perle. Hij diende in zijn 23-jarige loopbaan als diplomaat zes ministers van Buitenlandse Zaken, was ambassadeur in Nederland (1983-1986) en werd na daarna president Reagans ambassadeur in algemene dienst voor terrorismebestrijding. Hij werkte voor het bedrijf van oud-minister Henry Kissinger, was voorzitter van de Nationale Terrorisme Commissie en tot nu toe crisisconsultant bij het bedrijf Marsh Inc.

Een hoge Europese diplomaat begroette Bremers aanstelling vanochtend: ,,Een goeie benoeming die mogelijk het gezag van het State Department zal herstellen. Maar het gaat niet alleen om de poppetjes. We moeten afwachten wat dit betekent voor het Amerikaanse beleid, en de noodzakelijke rol van de VN in Irak.''