Spamattack Spamattack Spamattack

Europese bedrijven zijn jaarlijks 2,8 miljard kwijt aan bestrijding van spam. Het weren van ongewenste commerciële e-mail is het nieuwste gat in de telecommarkt. De Europese Unie, de Verenigde Staten en Microsoft zetten de tegenaanval in.

Reclame voor pornosites, erectiepillen of goedkope leningen: ongewenste commerciële e-mail, ofwel spam, bezorgt bedrijven steeds meer overlast. Uit diverse onderzoeken blijkt dat ten minste een tiende van alle zakelijke e-mail ongezien kan worden weggegooid. Sommige schattingen houden het zelfs op 45 procent. Volgens het Amerikaanse onderzoeksbureau Ferris Research kost spam het Europese bedrijfsleven jaarlijks 2,5 miljard dollar (2,8 miljard euro).

Spam is aantrekkelijk voor de verzender, want goedkoop. Het versturen van e-mails kost vrijwel niets, en de benodigde adressen van potentiële ontvangers zijn evenmin duur. Op internet zijn voor iets meer dan 50 euro cd's te koop waarop de adressen staan van 142 miljoen e-mailbezitters. De rekening komt bij internetgebruikers en -aanbieders terecht. Niet alleen betalen de lezers van spam telefoontikken voor het binnenhalen van al die nutteloze elektronische post, ook het internetabonnement is door spam onnodig duur. Overbodige e-mail moet wel over datalijnen worden getransporteerd, en die zijn verre van gratis.

Buitenlandse bedrijven als Microsoft, maar ook Nederlandse ondernemingen investeren in anti-spamtechnieken. Binnen de Europese Unie wordt spam versturen verboden, tenzij ontvangers van tevoren hebben aangegeven dat ze prijs stellen op de commerciële mails. En de Amerikaanse staat Virginia besloot op 29 april het versturen van spam onder bepaalde omstandigheden als misdrijf te beschouwen. Zo moet spam met frauduleuze trekjes – zoals een verzonnen afzender – beter bestreden kunnen worden. Deze week riep de New York Times in een hoofdartikel het Congres op wetgeving tegen spam aan te nemen.

Het is nodig, want de lijst onderzoeken over spam is even eindeloos als deprimerend. Het Rotterdamse consultancybureau Ernst & Young publiceerde eind februari onderzoek waaruit blijkt dat 11 procent van alle zakelijke e-mail in de categorie spam valt. Om aan die cijfers te komen, ondervroeg Ernst & Young zo'n 600 directeuren en werknemers. Eenderde van de ondervraagden bleek spam zelfs zo zat dat ze zei te overwegen e-mail de deur uit te doen als het probleem nog erger zou worden. Niet zonder reden, want spam wissen kost arbeidstijd en dus geld. Woordvoerder Toby Elsson van Ernst & Young meldt dat er tijdens het onderzoek niet is gekeken naar de kosten van spam: ,,Dat is moeilijk te meten''.

Het Amerikaanse onderzoeksbureau Ferris Research durft wel een schatting te maken: spam zou wereldwijd zo'n 12 miljard dollar kosten, waarvan 2,5 miljard dollar (2,8 miljard euro) in Europa. Dat bedrag is volgens onderzoeker Marten Nelson gebaseerd op interviews en enquêtes bij bedrijven. In Europa zijn volgens Nelson zo'n twintig multinationals ondervraagd. ,,En we hebben twee erg grote Nederlandse bedrijven onderzocht, maar ik mag helaas niet zeggen wie dat zijn'', zegt Nelson.

Volgens een schatting van de Amerikaanse krant Washington Post kan spam nog lucratief zijn als slechts 1 op de 100.000 ontvangers reageert. Het probleem `spam' groeit dan ook. Volgens het weinig optimistische maar goed aangeschreven Amerikaanse onderzoeksbureau IDC worden er wereldwijd dagelijks 31 miljard persoonlijke en zakelijke e-mails verstuurd. Daarvan is volgens IDC eenderde spam.

Dat het pessimisme van IDC terecht is, blijkt uit cijfers van het Amerikaanse bedrijf Brightmail. Volgens Brightmail is de hoeveelheid ongewenste e-mail het afgelopen jaar verdubbeld. Het bedrijf leidt dat af uit eigen waarnemingen: Brightmail verdient namelijk zijn geld met het tegenhouden van spam voor allerlei bedrijven, zoals internetaanbieders. Brightmail drukt de overlast uit in spam attacks: het aantal afzonderlijke keren dat spammers overgaan tot het verzenden van een partij reclamemail. Telde Brightmail in februari 2002 nog bijna 3,2 miljoen spamacties, in maart van dit jaar waren dat er ruim 6,7 miljoen. Volgens Brightmail is 45 procent van alle e-mail spam; internetaanbieder America Online, in Nederland bekend onder de naam CompuServe, houdt het zelfs op 70 procent.

Het levert Brightmail wel een hoop nieuwe klanten op. Zoals softwarereus Microsoft, dat een betaalde variant van zijn gratis e-maildienst Hotmail op de markt wil brengen. Klanten krijgen in ruil voor hun geld de beschikking over extra functies, zoals een grotere e-mailbox zodat ze meer berichten kunnen bewaren. Maar Microsoft heeft een probleem: de 110 miljoen hotmailgebruikers ontvangen zoveel spam dat de dienst niet echt aantrekkelijker wordt voor toekomstige klanten. Ook Microsofts internetaanbieder MSN, in Europa niet actief, lijdt onder spam. De samenwerking met Brightmail moet aan de vloed van ongewenste mail een einde maken. Daarnaast probeert Microsoft via de rechtszaal spammers aan te pakken. Dat valt niet altijd mee omdat spammers hun identiteit vaak goed weten te verborgen. Om die reden begon het bedrijf onlangs een zogeheten John Doe-procedure, een juridische methode waarbij anonieme daders toch gedagvaard kunnen worden. Zo kunnen internetaanbieders waarachter een spammer zich verschuilt, gedwongen worden diens identiteit prijs te geven.

Ook America Online is de spam zat. Het bedrijf gooit dagelijks 780 miljoen spamberichten weg, nog voordat een klant ze kan lezen. Van de bijna 700 miljoen e-mails die wel bij de klant terechtkomen, is ook nog een aanzienlijk deel niet serieus.

Ook zogeheten bounces vormen een probleem, zegt directeur Gert Post van internetaanbieder Zon. Dit zijn e-mails naar niet-bestaande adressen die niettemin computer- en netwerkcapaciteit van een internetaanbieder opslokken. Post: ,,Sommige spammers gebruiken computerprogramma's waarmee ze op basis van toeval e-mailadressen aanmaken. Daar zitten een heleboel tussen die niet kloppen.'' Al deze kosten van spam worden doorberekend in de prijs van het internetabonnement. Alsof er op reclamedrukwerk ook nog strafport zit.

De problemen beperken zich niet meer tot computers. Ook aanbieders van mobiele telefonie hebben last van spam. Eind vorig jaar werden abonnees van KNP Telecom en Vodafone lastiggevallen met SMS-berichten van een datingservice. Behalve vervelend voor de ontvangers levert dergelijke spam ook problemen op voor KPN en Vodafone. Verzenders van bulk-SMS kunnen daarmee het mobiele netwerk tijdelijk overbelasten, zodat het gewone SMS-verkeer in gevaar komt.

Bij Zon werd spam een dusdanig groot probleem dat het bedrijf zon op een remedie. ,,Zo'n 20 tot 25 procent van de e-mail die we binnenkregen, was spam'', zegt directeur Post. Het bedrijf trof in december 2002 maatregelen. Bij de vervanging van een deel van de bedrijfscomputers werd ook antispamsoftware geïnstalleerd. ,,Nog maar 8 tot 10 procent van de spam komt er nu nog door.''

Daarmee zijn particulieren geholpen, maar kleine bedrijven nog niet. Volgens het onderzoek van Ernst & Young is het juist deze groep die zwaar wordt getroffen door spam. Het is voor het midden- en kleinbedrijf (MKB) vaak niet lonend dure maatregelen te treffen. Ook ontbreekt vaak technische kennis. Goedkope oplossingen zijn er wel, zoals de antispamsoftware van het Roemeense RAV (www.ravantivirus.com), maar die zijn vaak onbekend.

En dat merkt het Haagse bedrijf Pine Digital Security in zijn klandizie. Pine biedt sinds begin dit jaar een antispamdienst aan die bijzonder aanslaat bij het MKB. Daarbij besteden bedrijven hun e-mail uit aan Pine en krijgen deze, ontdaan van reclamemail, weer terug. Het selectieproces is volledig geautomatiseerd: de privacy van de klanten komt dus niet in gevaar. ,,Bedrijven betalen vijf euro per maand per werknemer. We zijn nog maar net bezig en het aantal abonnees groeit enorm'', zegt Mark Lastdrager van Pine.

Volgens Lastdrager is het systeem in staat vrijwel alle ongewenste e-mail automatisch te verwijderen. ,,De software kijkt naar bepaalde kenmerken in de mail. Als er bijvoorbeeld een zin in hoofdletters staat, levert dat een strafpunt op. Zo controleert de software het binnenkomende mailtje op een aantal regels. Bij te veel strafpunten wordt de mail automatisch weggegooid.'' Om te voorkomen dat er ook gewenste e-mail verdwijnt, kan de klant het maximale aantal strafpunten zelf instellen. Ook kan de klant een lijst maken met betrouwbare e-mailadressen, van wie e-mail nooit mag worden weggegooid.

De aanpak lijkt te werken. ,,Wij kregen op ons algemene e-mailadres per dag zo'n 250 e-mails. Daarvan waren er misschien 40 of 50 serieus'', zegt Jimmy van der Have, eigenaar van Gamers.nl, een online magazine met drie werknemers dat over de computerspellenindustrie bericht. Van der Have maakt sinds kort gebruik van de diensten van Pine, en dat heeft geholpen. ,,Tegenwoordig krijgen we nog maar vier of vijf spamberichten per dag. Het scheelt een hele hoop tijd en irritatie.''

Toch is het de vraag of de spambestrijders uiteindelijk de oorlog zullen winnen. Want de verzenders worden steeds slimmer, blijkt bij internetaanbieder Zon. De maatregelen die Zon eind 2002 nam, worden nu al langzaamaan minder effectief. ,,We zien de afgelopen weken weer een toename in de hoeveelheid spam'', zegt Gert Post. Hij zint op een hardere aanpak. ,,Als het zo doorgaat, moeten we misschien rigoureuzere maatregelen nemen. Veel spam komt uit Taiwan, dus we zouden gewoon alle e-mail uit Taiwan kunnen blokkeren. Daar mailt toch bijna geen Nederlander mee.'' Zonder precedent is zo'n maatregel niet. Post: ,,Een paar jaar geleden blokkeerden andere internetaanbieders e-mail die van ons kwam. Toen waren we nog een gratis aanbieder en misbruikten spammers ons voor het versturen van commerciële e-mail.'' Maar blokkeren is geen oplossing voor alle problemen. Post: ,,De Verenigde Staten kun je niet afsluiten.''

Hoop gaat daarom uit naar wetgeving. Het Europees Parlement nam in mei 2002 een richtlijn aan waarin het verboden wordt commerciële e-mail te versturen. Alleen wanneer iemand daar zelf om heeft gevraagd, het zogeheten opt in-systeem, mag daarvan worden afgeweken. In de loop van 2003 moet de richtlijn in de Europese lidstaten in wetgeving worden omgezet. Maar ook hier blijft het internationale karakter van internet problemen opleveren: tegen een spammer vanuit een eilandje in de Stille Oceaan is ook met een Europese richtlijn niets te beginnen.