Napoleon? Soort cognac

In 1968 stond ik voor de klas in Haarlem. Een oud, vies en stoffig noodgebouw. Achtendertig leerlingen in het lokaal. Taal- en rekenmethodes uit de jaren '40 en '50. Oude wandkaarten van vóór de oorlog, fulltime lesgeven, geen adv, beloning 700 gulden per maand, éénmaal in de maand een vergaderingetje, en om half vier naar huis. Mij hoorde je niet.

In 2003 sta ik voor de klas in Purmerend. Een oud, vies en stoffig gebouw. Achttien leerlingen in het lokaal, want het betreft hier speciaal onderwijs. Taal- en rekenmethodes uit de jaren '70 en '80. Oude wandkaarten van vóór de val van de Muur. Fulltime lesgeven, mijn adv kan ik niet opnemen want er zijn geen vervangers, dus wordt mijn adv uitbetaald, al moet ik daar wél drie keer per jaar heel uitdrukkelijk om vragen.

Mijn huidige maandsalaris is met ingang van 1 januari met 30 euro verlaagd. Mijn reiskostenvergoeding is teruggebracht van 166 euro tot 34 euro.

Iedere week wel een vergadering: bouwvergadering, teamvergadering, plenaire vergadering. Nooit meer voor zessen thuis, altijd in de file op de A7.

De school doet er werkelijk alles aan om mij te behouden. Mij is vriendelijk verzocht om alléén ziek te zijn in de weekeinden en op zon- en feestdagen. Als ik voor een spoedeisende oogoperatie (staar, mijn rechteroog zag nog maar 10 procent) een dagbehandeling moet ondergaan en vier dagen daarna thuis moet blijven, wordt mij gevraagd of dat niet in de vakantie had gekund. Als ik mijn vrouw moet vergezellen voor een knieoperatie, krijg ik te horen dat ik dat op een woensdagmiddag moet plannen. Als ik dan tenminste vrij ben, want meestal vindt wel één of ander overleg plaats.

Ik wordt geprest een computeropleiding te volgen. Ik heb niet zo'n apparaat. Dat moet ik dan maar aanschaffen. In mijn klaslokaal worden twee nieuwe, maar goedkope, computers geïnstalleerd. De ene heeft een defect diskettestation, de ander kan de server niet bereiken. Ze worden niet vervangen of gerepareerd.

De atlassen vallen uit elkaar en dateren van begin jaren '80. Ik kan mijn leerlingen niet het moderne Europa tonen met het herenigde Duitsland en de nieuwe staten in Oost-Europa en op de Balkan. Een fatsoenlijke biologiemethode is niet aanwezig. Dus alles wat vliegt heet vogel, wat zwemt is vis en iets houtachtigs is een boom. Een stagiaire weet niet het verschil tussen een gele paardenbloem, een gele boterbloem, geel speenkruid en een gele tulp. Over een jaar mag ze (moet ze?) voor de klas. Winston Churchill is volgens haar een merk hondenvoer, Napoleon een cognacsoort, levertraan wordt gemaakt van walvissen en volgens haar is `hun wouwen'(ipv `zij wilden') aanvaardbaar Nederlands.

Wie werkt bij een bank krijgt korting op verzekeringen en hypotheek. Wie werkt bij een groot winkelbedrijf krijgt op gezette tijden aankoopkortingen. NS'ers sporen goedkoper, KLM'ers vliegen voordeliger: allemaal prettige verworvenheden. Het onderwijs kent geen voordelen, of het moet een lekkere lange zomervakantie zijn, broodnodig om de leeggelopen accu weer op te laden voor het volgend jaar.

Steeds meer adviseurs, begeleiders en remedial teachters komen de school in. Ze zitten achter een computer, achter een bureau en verrichten allerlei onduidelijke en vaak uiterst bureaucratische handelingen. Eén ding willen ze beslist niet: vóór de klas. Gewoon lesgeven, uitleggen dat `hij wordt' met `d t' geschreven wordt, dat Amsterdam de hoofdstad van ons land is, dat 4 x 4 16 is, wat het verschil is tussen een haas en een konijn, een kip en een haan, dat melk van koeien komt, dat in 1600 de slag bij Nieuwpoort werd gestreden, dat we bezet waren van 1940 tot 1945, hoe we geregeerd worden (of niet), en dat-je-moet-lezen-wat-er-staat.

Ik begrijp het `onderwijstekort' niet, noch de brief die de SER aan de kabinetsinformateurs heeft gestuurd en waarin de bezuinigingswoede wordt gehekeld. Dat is toch altijd zo geweest? Nederland heeft geen stuiver meer over voor goed onderwijs. Netzomin als Nederland geld over heeft voor verantwoord voedsel en duurzaam wonen en bouwen. Het mag allemaal niets kosten. Als er bezuinigd moet worden, gebeurt dat op de werkvloer, voor de klas. Nóóit gaat het mes in de wanstaltig uitgegroeide bureaucratische overheadkosten van instellingen. Generaals, directeuren, managers en hun aanhang worden gespaard. De groepschef moet maar zien dat hij met minder mensen toch dezelfde productie haalt, de onderofficier draait de dienst en de leerkracht moet met een minimum aan middelen maar zien dat de toekomst en het voortbestaan van de natie worden veiliggesteld.

Dat heeft niets te maken met onderwijstekort. Dat heeft maar te maken met één algemeen tekort hier in den lande: tekort aan gezond verstand.

Ruud van Ling is fulltime onderwijzer (groep 5/6) in het speciaal onderwijs. Het maandblad M, dat zaterdag verschijnt, publiceert een vergelijkend onderzoek naar scholen in Europa.

www.nrc.nl/discussie: Wat moet er volgens u gebeuren wil het weer goed komen met het onderwijs?