Filmbazen vechten terug tegen slimme piraten

De introductie van de actiefilm `X-Men 2' illustreert hoe de filmsector het illegaal kopiëren van films wil tegengaan.

Er ligt een zwart kleed over de bak met illegale dvd's die te koop worden aangeboden op Canal Street in het New Yorkse Chinatown. De politie is in de buurt, dan is het altijd een beetje oppassen. Maar voor een serieuze koper wordt een uitzondering gemaakt. Het kleed gaat opzij. Alle recente filmtitels zijn aanwezig, acht dollar per stuk. ,,X2?'', zegt de verkoopster in gebrekkig Engels. ,,Die heb ik nog niet. Kom morgen maar terug.''

Ook via eBay, een veilinghuis op internet, was de film toen nog niet verkrijgbaar. Wel alle mogelijke aanverwante parafernalia, zoals speelkaarten, posters en stripboeken. Dat zowel de handelaren in Chinatown als eBay de titel `X-Men 2' (of `X2') gisteren niet in huis hadden, kan er op duiden dat de strategie van filmstudio 20th Century Fox voorlopig heeft gewerkt. Fox besloot de film (het vervolg op de populaire stripboekverfilming `X-Men' uit 2000) in 93 landen uit te brengen in een tijdsbestek van slechts twee dagen. Hoewel Fox geen uitleg gaf over deze wereldwijde distributie, de grootste in zijn soort, kan hiermee illegale kopieerders, veelal gesitueerd in Azië, de wind uit de zeilen worden genomen.

Wat in 1998 met Star Wars: The Phantom Menace gebeurde ligt menig studiobaas nog vers in het geheugen. De film werd eerst uitgebracht in Europa en de VS. Toen hij de bioscopen in Azië bereikte, bleef het publiek weg. De meeste mensen hadden hem al gezien: thuis, op een illegale video of dvd.

Vandaar dat Fox bij de persvoorstellingen en `sneak previews' (verrassingsvoorstellingen voor filmliefhebbers) overal ter wereld strenge maatregelen nam om te voorkomen dat journalisten en andere toeschouwers opnames van het scherm maakten. In de VS werden metaaldetectors gebruikt bij de ingang en er liepen beveiligingsmensen rond met nachtkijkers om zeker te zijn dat niemand met een piepkleine digitale camera in de weer was.

De Motion Picture Association of America, Hollywoods lobbyorganisatie, maakte zich eerder al sterk tegen piraterij van zijn titels. De laatste maanden is de strijd tegen wat de industrie ziet als pure diefstal verhevigd. Zo verschijnt acteur Ben Affleck in een tv-spotje tegen piraterij, en MPAA-voorman Jack Valenti pleegt alleen nog toespraken te houden over dit onderwerp. Bootlegging, het maken van illegale en vroegtijdige kopieën, heeft volgens de sector zelf in 2002 dan ook meer dan drie miljard dollar gekost.

Alles wordt op alles gezet om te zorgen dat de filmindustrie niet hetzelfde lot is beschoren als de muziekindustrie, die haar omzet de laatste twee jaar aanzienlijk zag afnemen door het veelvuldig kopiëren van liedjes op internet. Kazaa, een van de bekendste opvolgers van het uitruilprogramma Napster, waarmee behalve liedjes ook spelletjes en films op de eigen computer kunnen worden binnengehaald, zegt al tweehonderd miljoen gebruikers te hebben.

Toeval of niet, een week geleden werd ook de eerste arrestatie verricht wegens het maken van illegale kopieën in een bioscoop. De 33-jarige Johnny Ray Gasca deed zich in een niet bekendgemaakte plaats voor als journalist en een andere keer zelfs als MPAA-werknemer. Zo maakte hij illegale opnames bij voorstellingen, soms gebruikmakend van een camera die nagenoeg onzichtbaar was bevestigd aan zijn riem. Gasca hangt een fikse gevangenisstraf boven het hoofd.

Het filmen van een bioscoopscherm is de meest eenvoudige vorm van kopiëren. Het resultaat – waarbij soms te zien is dat mensen door de zaal lopen – valt echter vaak tegen. De bron van veel moderne gekaapte dvd's is een zogenaamde screener, een dvd die circuleert onder studiowerknemers en per opbod wordt verkocht aan piraten. Dvd's lenen zich uitstekend voor reproductie. Er is geen kwaliteitsverlies en het kopiëren gaat sneller dan dat van videobanden.

Gisteravond, ruim twaalf uur nadat de film uitkwam in Hongkong, Taiwan en Maleisië, waar volgens de MPAA de fanatiekste kopieerders en illegale verspreiders van Hollywoodfilms actief zijn, was de film eindelijk verkrijgbaar. Via het internetprogramma Limewire kon hij gratis worden binnengehaald. Dat was een dag voordat `X-Men 2' vanaf vanavond in 98 Nederlandse bioscoopzalen te zien zal zijn. En twee dagen voor de Amerikaanse première.

www.nrc.nl/film: recensie X-Men 2