`In Irak was helemaal geen oorlog!'

Wat leerde de Russische legerleiding van het snelle militaire succes van de Amerikanen in Irak? Niets. Het Amerikaanse succes wordt gewoon ontkend. Irak? Dat wàs helemaal geen oorlog.

Russische `spetsnaz' met beschilderde gezichten drommen op de hoek van de stormbaan samen. Hun kameraden zetten obstakels in de fik. ,,De gijzelaars zitten op de eerste verdieping, straks beginnen wij de bestorming'', schalt kolonel Babkin. ,,Met of zonder gas?'', grapt een journalist, de vaste vraag van serveersters als je mineraalwater bestelt. Babkin kan er niet om lachen.

Dan begint de show. `Terroristen' sneuvelen in barrages van losse flodders, er zijn explosies, rookgordijnen en soldaten die uit helikopters abseilen. De spetsnaz zegevieren, waarna generaal Vladimir Simatsjkov zijn jongens trots twee gratis oorlogsvideo's uitreikt.

We zijn te gast bij de speciale politietroepen van de 21ste brigade, gevormd in 1989. Politie in westerse zin zijn we niet, zegt generaal Simatsjkov. Vergelijk ons liever met een mobiele legereenheid zonder zware tanks, gespecialiseerd in straatgevechten en anti-terreuroperaties. Voor betogers hebben zijn diensplichtigen traangas in petto, voor guerrillastrijders mortieren en granaatwerpers. Hier kweekt Rusland een nieuwe generatie patriotten. Nergens ontkom je aan de slogans. `De 21ste brigade: een zaak voor echte kerels'. `Brood is volksrijkdom, verspil het niet'. `Mijnenruimer: jij maakt slechts éénmaal een fout.'

De 21ste brigade sloeg in de nadagen van de Sovjet-Unie bloedig massabetogingen uiteen in Baku, Tbilisi en Vilnius en vocht later in Ossetië en Tsjetsjenië. ,,In tien jaar verloren we vierhonderd kameraden'', zegt de generaal. Heeft Simatsjkov de oorlog in Irak gevolgd? ,,Zeker, op de voet.'' En welke les trekt hij? ,,Geen enkele.'' Heeft het Amerikaanse leger dan niet bewezen superieur te zijn? ,,Absoluut niet!'', stuift Simatsjkov op. ,,Alleen hun propaganda is beter. De Amerikanen kochten de Iraakse leiders om zoals ze de Talibaan in Afghanistan omkochten. Militair deden ze niks bijzonders.''

Als de Amerikaanse veldtocht in Irak ergens shock and awe heeft bereikt, dan is dat binnen leger, politie en geheime diensten van Rusland. En zoals het vaak gaat na een emotionele schok: men blijft steken in de ontkenning.

Begin april, toen de Amerikanen even leken te zijn vastgelopen, gaven twee generaals in Moskou een jolige persconferentie. In Irak stuit Amerika op de grenzen van wat high tech vermag, meende generaal Valeri Mironov. Het boertje dat met zijn jachtgeweer een Apache-helikopter neerhaalt, dàt zou het symbool van deze oorlog worden.

Voor de bestorming van Bagdad schetste Mironov apocalyptische taferelen, de slag om Stalingrad of Grozny zou er niks bij zijn. ,,Maar op de grond zijn de Amerikanen zwak. Hun soldaten zijn zo zwaar bepakt met moderne snufjes dat ze nauwelijks kunnen lopen, laat staan vechten.'' ,,Het Iraakse leger bewijst dagelijks de superioriteit van de Russische wapens'', viel collega Machmoet Garejev hem bij. ,,Onze tanks zijn in de woestijn onverslaanbaar. Dat ze slecht verkopen, komt door politieke druk van de Amerikanen.''

De val van het Ba'ath-regime is geen aanleiding die toon van zelf-felicitatie te temperen. Ex-premier Jevgeni Primakov verklaarde zonder met zijn ogen te knipperen dat ,,de Amerikaanse blitz in Irak faliekant is mislukt''. De generale staf vond dat er in Irak ,,niets bijzonders is voorgevallen''. Via spionage-satellieten had men de operatie nauwkeurig gevolgd. ,,De Amerikanen hebben hun operatie goed voorbereid'', wilde een bron nog net toegeven. ,,Met name hun propaganda was heel effectief.''

De oorlog in Irak confronteert de Russische legertop opnieuw met het eigen tekort. Dat gebeurde in 2001 ook al in Afghanistan. Russische generaals voorspelden toen verlekkerd een afmattende en bloedige guerrillastrijd, de implosie van de Talibaan verraste hen volledig. Een gekochte onverwinning, knarsentandden ze.

Maar in Irak zou het echt mislopen. Saddam Hussein zou de Amerikanen onthalen zoals Stalin de nazi's: door ze diep te laten penetreren, waarna de Amerikanen de tanden zouden stukbijten op Bagdad en Basra terwijl partizanen hun aanvoerlijnen zouden bestoken. De Amerikanen stonden voor een dilemma: hoge verliezen incasseren of Bagdad volledig verwoesten, zoals het Russische leger in 1999 deed met Grozny. Minister van Defensie Sergej Ivanov zei op 6 april nog dat de uitslag van de oorlog ,,allerminst vaststaat''. Alleen met tapijtbombardementen zouden de Amerikanen Bagdad eronder krijgen, zei Ivanov, maar dat was ,,politiek uitgesloten''. Drie dagen later tuimelde Saddam Hussein van zijn voetstuk.

Analisten verwijten de geheime diensten dat ze de regering al dan niet bewust hebben gedesinformeerd. Maar de legertop volhardt liever in ontkennen en knarsentanden dan lessen te trekken. Want dan moet men ook serieus beginnen met hervormingen, en dat streven werd juist vorige week bekwaam de nek omgedraaid. Sinds zijn aantreden bepleit president Vladimir Poetin modernisering en professionalisering van de strijdkrachten. De dienstplicht moest verdwijnen, het logge militaire apparaat – leger, politie, geheime diensten, grenswacht, spoorwegtroepen – drastisch ingekrompen.

Die plannen zijn van de baan. Een pilot-project om de para's in Pskov te professionaliseren, mislukte. De bureaucratie zorgde ervoor dat er geen barakken kwamen, het soldij van 80 tot 150 euro trok nauwelijks vrijwilligers.

Dus heeft Poetin nu maar voor de minst ambitieuze variant gekozen. Tot 2008 worden slechts 170.000 betaalde soldaten en sergeanten aangenomen in 209 `gevechtseenheden van permante paraatheid'. ,,De diensplicht blijft altijd bestaan, altijd!'', jubelde generaal Vasili Smirnov van de generale staf. ,,Een klein beroepsleger is ongeschikt om het enorme oppervlakte van Rusland te beveiligen.'' Irak? ,,Dat was helemaal geen oorlog.'' En dat is officieel. De generale staf schrijft: ,,Irak heeft aangetoond dat er geen enkele verandering dient te komen in de structuur van onze leger en vloot, want die is optimaal.''