Poetsen met geluid

In de strijd tegen de tandplak levert Philips een nieuwe veldslag. Borstelen met geluid.

Kan geluid tanden poetsen? En kan een glaasje water dat? Ja, water helpt. Het staat in Delft Integraal, het blad van de Technische Universiteit Delft. Kauwgum helpt ook, maar het hoeft niet eens kauwgum te zijn. Kauwen op een stukje plastic scheelt al tandplak. Bijten op een houtje ook.

De laatste mededelingen zijn misschien een luie tandenpoetser genoeg. Net zoals er mensen zijn die maar al te graag lezen dat wetenschappelijk bewezen is dat jenever ergens goed voor is. Maar tegen tandplak helpt niets genoeg. Twee Delftse onderzoekers ontwierpen rekenmodellen waarmee ontstaan en gedrag van biofilm is na te bootsen en te bestuderen op een computerbeeldscherm. Tandplak is zo'n biofilm. Een complex van bacteriën dat zich op tandglazuur vastzet. Geen ontkomen aan. Meteen na het tandenpoetsen begint een nieuw laagje aan te groeien op de oppervlakken waar de borstel de vorige laag gedeeltelijk wist te vernielen. Het maakt Delft niet uit welke voorstelling van biofilm op het beeldscherm vertoond moet worden. De gesimuleerde aangroei van bacteriën op een scheepshuid is even spectaculair om te zien (uitvergroot) als die op een gebit. Unilever wilde die op het gebit zien en vroeg de onderzoekers in het rekenmodel een kauwgummetje met ureum mee te nemen. Ureum beïnvloedt de zuurgraad in de mond. Suiker, in frisdrank bijvoorbeeld, voedt de bacteriën in tandplak die suiker omzetten in zuur dat de tanden aanvalt. Hoe sneller de voeding van bacteriën stopt en hoe sneller het zuur is geneutraliseerd, hoe beter voor de tanden.

Delft Integraal: ,,Gelukkig voor Unilever bleek dat effect wel degelijk.'' Maar jammer voor Unilever, zonder ureum in de kauwgum gaat het ook: ,,Kauwen op zich helpt al, omdat kauwen de speekselproductie stimuleert. Daardoor herstelt de zuurgraad zich sneller naar normale neutrale waarden.'' Nog jammerder voor Unilever en leuk voor Spa: ,,Overigens vermoedt een van de onderzoeker met vrij grote zekerheid dat spoelen met water een net zo gunstig effect heeft.''

De luie tandenpoetser juicht te vroeg. Water doet te weinig. Zonder poetsen blijft het tobben. Het is zelfs noodzakelijk om heel lang te poetsen om een groot deel van de tandplak telkens weer te verwijderen. Het kan met een handborstel net zo goed als met een elektrische, als de handborstel maar de tijd krijgt. En die is hem zelden voldoende gegund. Onderzoeken naar het effect van poetsen tonen aan dat het gebruik van sommige elektrische borstels bij groepen poetsers gemiddeld schonere tanden geeft dan bij handpoetsers. De elektrische borstels van Braun met een rond heen en weer draaiend borsteltje scoren in dergelijke onderzoeken goed.

Maar een half jaar geleden verscheen een publicatie van het American Journal of Dentistry over een nieuwe borstel van Philips. Nieuw onderzoek, een nieuwe wedstrijd. Een Philipsborstel wint het van de beste Braun. Philips financierde het onderzoek.

Dit voorjaar introduceert Philips in Europa de Sonicare Elite. De kop met het borsteltje maakt 31.000 bewegingen in een minuut. Sonisch noemt Philips het. Het begrip wil zeggen dat geluid het werk doet. De ontwikkeling van oplaadbare supertrillers begon meer dan tien jaar geleden. Fabrikanten van tandenborstels bouwden triltechniek in in huishoudtandenborstels. Philips is er in de Verenigde Staten succesvol mee en wist zijn `sonic technology' te patenteren. Volgens een woordvoerder van Philips is de combinatie van de frequentie van de trillingen en de uitslag die de borstel maakt, dus de afstand waarop de borstelhaartjes heen en weer gaan, het geheim van het patent. We moeten het borsteltje zien als de vleugels van een bij in de lucht. Die gaan ook zo snel heen en weer dat ze een indringend geluid produceren. Maar wanneer zijn trillingen van een borsteltje sonisch? Daar denkt niet iedereen eender over, zegt Philips, er zijn verschillende interpretaties.

In het waterdichte handvat van de Sonicare Elite zit een elektromagnetisch motortje. Onderaan het borsteltje dat op het handvat wordt vastgedraaid zitten twee sterke magneetjes vast. Het motortje in het handvat draait rond, de magneetjes er vlak boven, zouden dat ook willen, maar ze zitten vast aan een staafje dat ronddraaien verhindert. Ze gaan trillen, en niet zo'n beetje. Maar zijn dat dan geluidstrillingen? Poetst de borstel sonisch?

De nieuwe borstel van Philips maakt in elke geval herrie en de tandpasta op de borstel vliegt onmiddellijk tegen de spiegel als de borstel wordt aangezet. De gebruiksaanwijzing waarschuwt er voor. Pas in de mond moet hij aan. De hevig trillende borstel poetst prima en lijkt geen tandvlees te verwoesten. Hoe goed hij poetst kan men voelen door na het poetsen met de tong langs de tanden te gaan. Ze zijn gepolijst, zo glad. Maar de tandplak, hoeveel is er verwijderd? Dat kan men voor de spiegel niet vaststellen. Uit publicaties van Amerikaans onderzoek kan men opmaken dat de borstel van Philips bij goed gebruik gemiddeld meer wegpoetst dan een handborstel en ook iets meer dan de elektrische Braun. Maar bij recent groot onderzoek onder 2.500 tandenpoetsers in Engeland was de beste borstel niet een sonische, maar opnieuw de Braun, de enige elektrische die er volgens de onderzoekers mee door kon.

Luie tandenpoetsers zien uit naar sonische kauwgum.