Goedkope luchtvaart: simpel idee

Het gaat slecht in de luchtvaart, behalve met de prijsvechters. Gelokt door het succes van Ryanair en Easyjet groeit het aantal stunters gestaag. Hoe kan dat? ,,Het gaat om de prijselasticiteit van de vraag.''

Ocharmen. Gids Mike Green, een gepensioneerde vrijwilliger, doet zo zijn stinkende best om zìjn Birmingham als topattractie te verkopen. Tijdens de rondgang door Brum, uit hoofde van het Tourism Centre, ziet hij schoonheid in elk triest gebouw. Helaas voor Green zullen vermoedelijk weinig toeristen zijn enthousiasme over de grauwe industrie- en handelsstad delen. Toch koos low cost carrier MyTravellite deze lente voor het opzetten van een lijndienst tussen Schiphol en Birmingham, de tweede stad van Engeland. Omdat er een zakenmarkt voor is, kennelijk.

Naar Birmingham kan men ook met de KLM vliegen. Om de service hoeft men dit niet te doen. Het enige extraatje van de reguliere maatschappij is de gratis maaltijd; maar op de ochtendvlucht van de KLM naar Birmingham krijgen de passagiers een zak zoutjes en een glaasje sap als ontbijt. Het prijsverschil van de tickets daarentegen is enorm. Een korte-termijnboeking bij MyTravellite levert een tarief op van 69 euro, bij de KLM betaalt men 591 euro.

Behalve MyTravellite – onderdeel van de Britse reisorganisatie MyTravel – zijn er nog drie lagekostenmaatschappijen die sinds kort actief zijn op de Nederlandse markt. Jet2 vliegt dagelijks tussen Leeds en Schiphol, BMIBaby verzorgt een retourvlucht naar Heathrow en Virgin Express vliegt in samenwerking met de virtuele maatschappij Budget Air op Rome. De nieuwkomers gaan de concurrentie aan met de traditionele maatschappijen en met de Easyjet en Ryanair.

Dit heeft op zijn beurt weer geleid tot een reactie van de gevestigde prijsvechters. Met name Ryanair zit niet stil. De Ierse maatschappij gaat in juni de frequentie tussen Eindhoven en Londen Stansted opvoeren van één naar twee dagelijkse vluchten. Volgende maand begint Ryanair met lijndiensten tussen Groningen en Maastricht naar Londen. Gelet op de passagiersaantallen is de groei er bij de `low cost' nog lang niet uit. Ryanair had in maart over de hele linie 39 procent meer passagiers dan in maart 2002 (van 1 miljoen naar 1,4 miljoen). En ook vorig jaar groeide de Ierse maatschappij al flink, in het geheel niet gehinderd door de gebeurtenissen van `11 september'. Het totale aantal passagiers is gestegen van 11 miljoen (april 2001–maart 2002) tot 15,7 miljoen (april 2002–maart 2003). Easyjet had 32 procent meer passagiers in maart en klom van 1,3 miljoen naar 1,7 miljoen. Op jaarbasis vervoerde Easyjet 18,6 miljoen. De lowcost-maatschappij is daarmee in passagiersaantallen voor het eerst groter dan de KLM, die door de vluchten over een gemiddeld langere afstand en het vrachtvervoer wel een veel hogere omzet had.

Budget Air is een nieuw fenomeen in de sector. Het is in feite een inkoopmaatschappij, die niet over een eigen vloot beschikt, maar bij bestaande luchtvervoerders een gegarandeerd aantal stoelen afneemt, die vervolgens aan klanten via de website èn reisbureaus worden doorverkocht. Budget Air zoekt goedkope tickets en doet zaken met de drie segmenten in de luchtvaart: reguliere maatschappijen, `low cost' en de chartermaatschappijen. Behalve de overeenkomst met prijsvechter Virgin Express heeft men een contract met het Braziliaanse Varig voor de vluchten tussen Amsterdam en Parijs. (Het toestel gaat door naar Rio; een retour van Schiphol naar Parijs krijgt men voor 38 euro.) En met de kleine chartermaatschappij Dutchbird `vliegt' Budget Air naar Mallorca, Malaga en Faro.

Hoe is mogelijk dat, in tijden van crises en krimpende markt, `low cost' het zo goed blijft doen. Wim Butte, directeur van ticketbureau Airtrade – Budget Air en de website Vliegwinkel.nl ressorteren onder deze dochteronderneming van BCD Holdings – is niet verbaasd. ,,Het is heel simpel. Alles komt neer op de prijselasticiteit van de vraag. Hoe lager de ticketprijs, hoe hoger de vraag.'' Butte geeft als voorbeeld de stoelprijs van Virgin Express naar Rome. ,,Toen we deze verlaagden van 59 naar 39 euro nam het aantal boekingen exponentieel toe.'' Airtrade had begin dit jaar ook korte tijd een stunttarief van 1 euro naar New York. Voor de 300 beschikbare tickets werd de website 2 miljoen keer bezocht. Op de route tussen Rome en Amsterdam poogt Virgin Express het duopoly van KLM en Alitalia te doorbreken. Met haar doordeweeks tarief van 1.200 euro lijkt de KLM zichzelf hier volledig uit de markt te prijzen.

Maar er zijn wel grenzen, zo heeft Easyjet inmiddels ervaren. De Britse maatschappij ,,ate more than they could chew'', zegt een luchtvaartanalist. Binnen een jaar nam Easyjet concurrent Go over, stapte men af van het één-type-toestel-principe door een miljardenorder bij Airbus te plaatsen (tot dan vloog Easyjet alleen met Boeings 737) èn zou het de Duitse dochter van British Airways, Deutsche BA, overnemen respectievelijk omvormen tot low cost. Dat laatste bleek te veel van het goede: vorige maand stopte Easyjet de optie op overname. De verslechtering van de markt in Duitsland en de starheid van de Duitse arbeidswetgeving werden als redenen opgegeven. De maatschappij had zich er lelijk aan vertild. Hoeveel de nutteloze operatie Easyjet heeft gekost is niet bekendgemaakt.

Vraag is ook hoe de nieuwkomers op de markt van goedkope stoelen het zullen doen. Ryanair en Easyjet waren vorig jaar samen goed voor 88 procent van het marktaandeel in de sector. Passen daar nog concurrenten bij? De twee grote prijsvechters waren de afgelopen jaren zelf al gericht op agressieve groei.

De rek in de markt zal naar verwachting grotendeels door Ryanair en Easyjet worden opgeslokt. En de groei in passagiersaantallen zal mutatis mutandis over een paar jaar afvlakken. Maar voorlopig nog niet, zegt men in Londen en Dublin. Ryanair denkt in 2010 niet minder dan 40 miljoen passagiers te zullen vervoeren.

MyTravellite (twaalf bestemmingen vanuit Birmingham) geeft zichzelf wel een kans. Om beter onder de duiven van de concurrent te kunnen schieten stuurde de nieuwe maatschappij headhunters op pad om iemand te zoeken die het vak verstaat. Men `vond' een managing-director, Tim Jeans, die werd weggekocht, uitgerekend bij Ryanair.