Dovendialoog VS en Europa over economie

De zeven grootste industrielanden kwamen dit weekeinde bijeen in Washington. Duidelijk was: zes moeten zich aanpassen aan één. de VS delen de lakens uit.

John Snow, de nieuwe Amerikaanse minister van Financiën, liet de collega's van de zes andere grote industrielanden zaterdagmorgen om zeven uur bij elkaar komen. In Washington is dat een heel gewone tijd om aan de slag te zijn. De Europeanen kunnen er beter vast aan wennen.

Het had een belangrijke bijeenkomst kunnen worden. Met de wereldeconomie gaat het niet zo goed. Dat was voor de Oorlog tegen Irak zo, en zonder tegenbericht ook daarna. Maar het werd een beleefde dovendialoog. De Amerikanen zien ook in de omgeving van de multilaterale financiële instellingen IMF en Wereldbank geen reden meer tot veel overleg. Waarom zouden zij ook? Zij vertrouwen erop dat hun economische ordening de winnende formule wordt.

Rendement boven continuïteit. Groei is belangrijker dan inflatie. Dat zijn de instincten van de Amerikaanse economie. Europeanen denken van oudsher andersom: omwille van de continuïteit mag de winstgevendheid best een tijdje achterblijven. En zorgen dat de economie niet oververhit raakt, is belangrijker dan het zo hoog mogelijk opjagen van de bedrijvigheid. Of, zoals een oude rot in het vak het dit weekeinde samenvatte: ,,Het Europese trauma is de hyperinflatie van de jaren '20, het Amerikaanse trauma de Depressie van de jaren '30.''

Een gemeenschappelijke aanpak van de wereldeconomie is altijd het fundament geweest onder de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds, de instellingen die werden opgericht op de puinhopen van de Tweede Wereldoorlog. Niet dat het op dit gebied sindsdien altijd koek en ei is geweest tussen Europa en de VS. Maar nu zorgt de nieuwe zelfverzekerdheid van de Verenigde Staten ervoor dat Europa ook in economisch opzicht zijn eigen broek moet ophouden.

Krijgt Europa hierdoor ook meer ruimte om Europees te blijven? Nee, integendeel. Doordat de VS ongegeneerder hun eigen gang gaan, zal Europa tegen wil en dank sterker de zuigkracht voelen van de individualistische Amerikaanse zakenmentaliteit. Standaarden voor het zakendoen, van boekhouden tot bestuursmodellen, worden gewoon opgelegd aan iedereen die iets met Amerika te maken wil hebben.

Bevordering van de wereldhandel wordt in Washington steeds meer à la carte bekeken en minder uit een gedeeld ideaal. Verontwaardiging helpt niet. De economische wetenschap is vrijwel volledig veramerikaniseerd. Het aantal niet-Angelsaksische Nobelprijswinnaars van de laatste decennia laat zich op de vingers van één hand tellen.

Het Engels is de lingua franca van het bedrijfsleven en de financiële markten. Het voordeel van de `native speakers' is afmattend voor de anderen. Taal is niet waardenvrij en is niet los te zien van de bijbehorende cultuur. Met het Engels veroverden de Angelsaksische waarden het internationale economisch verkeer.

Kan continentaal Europa zich tegen deze opmars verzetten? Ja, maar tegen een prijs die wordt betaald in welvaart en werkgelegenheid. Het IMF rekende vorige week voor dat Europa tien procent extra economische groei zou kunnen bewerkstelligen als het zijn arbeids- en productmarkten vergaand zou flexibiliseren. Makkelijker ontslag en bouwen zonder vergunning, zoals in Houston, spaart ondernemers veel geld en levert een grotere economische dynamiek op.

Europeanen hechten over het algemeen aan enige uiterlijke elegantie en arbeidszekerheid. Maar de keuzevrijheid die zij de eerstvolgende tijd zullen hebben is beperkt.

Het afgelopen weekeinde gaf daar een goed voorbeeld van. Wat was het onderwerp dat de Europeanen graag om kwart over zeven hadden willen aansnijden? De Amerikaanse `twin deficits' – een recordtekort op de betalingsbalans en een snel oplopend tekort op de begroting. Europa, en overigens ook instellingen als het IMF, vrezen de destabiliserende werking van de twin deficits op de wereldeconomie. Hoe lang lukt het de Verenigde Staten nog om een groot deel van het wereldwijde spaargeld aan te trekken om de eigen overbestedingen mee te financieren?

Gevreesd wordt dat de koers van de Amerikaanse dollar zal kelderen, als de Amerikaanse tekorten de rest van de wereld te veel worden. In dat geval zal Europa er alles aan moeten doen om zijn meekelderende concurrentiepositie te verbeteren. [Vervolg WERELDECONOMIE: pagina 4]

WERELDECONOMIE

De VS als Moeder aller Economieën

[Vervolg van pagina 1] Het enige recept: `structurele hervorming' van de arbeids- en productmarkten.

Maar stel dat de dollarkoers niet valt. Dan blijven de Amerikaanse tekorten het geld wegzuigen dat zich kennelijk liever daar laat investeren dan in Europa. Opnieuw is het enige recept: een belofte van een hoger rendement, door structurele hervorming van de arbeids- en productmarkten.

Europese kritiek op de twin deficits wordt door de Amerikanen als volgt gepareerd: met zijn oplopende begrotingstekort stimuleren de VS hun eigen economie, en dat werkt. En het handelstekort is er niet doordat de Amerikanen te veel importeren, maar doordat zij te weinig kunnen exporteren. Dat is de schuld van Europa en Japan, die economisch niet hard genoeg groeien. Hulde aan de spenderende Amerikaanse consument, die niet alleen de eigen economie, maar via de invoer ook de wereldeconomie nu al drie jaar draaiend houdt.

Tegen dergelijke argumenten heeft Europa in wezen geen weerwoord. Niet omdat die argumenten per definitie zouden kloppen maar simpelweg omdat de Amerikanen er zo over denken.

Wil Europa niet terugkeren naar langdurige werkloosheid in de dubbele cijfers dan zit er niets anders op dan de uitdaging aan te gaan met de Moeder aller Economieën, de Verenigde Staten. Maar de Europese sociale en culturele waarden dan? Die kunnen worden beschermd. Tegen een prijs: economische marginalisering, waardoor die bescherming op den duur niet zo sociaal uitpakt als Europeanen graag denken.

Op veel compassie met die Europese worsteling hoeft men in Amerika niet te rekenen. Zoals de regering-Bush geen geduld meer heeft voor de musjawara in de Verenigde Naties en Saddam Hussein zelfstandig met harde hand aanpakte, zo laat men Europa ook tobben met de taak de economie weerbaarder en leniger te maken. Het economisch lot van Europa zal de Verenigde Staten steeds minder een zorg zijn. Amerika vertrouwt gewoon op het marktmechanisme. Ook bij de export van de eigen economische cultuur.