Zalm wacht tot breuk onherroepelijk is

VVD-leider Zalm wil eerst zekerheid hebben dat de breuk tussen CDA en PvdA in de formatie definitief is, voor hij beslist of de VVD mogelijk meedoet aan een nieuwe kabinetsformatie. Zalm verklaarde dat gisteren na fractieberaad van de VVD.

Vanochtend zouden de informateurs Donner en Leijnse de koningin op Paleis Huis ten Bosch inlichten over de mislukking van hun formatiepoging. Daarna zouden ze hun verslag publiceren. Met de tekst van dat verslag gingen CDA-leider Balkenende en PvdA-leider Bos gisteren in een gesprek met de informateurs akkoord. Volgens Bos bevat het verslag de opmerking dat de informateurs de noodzaak van een breuk, die donderdagavond na 77 dagen een einde aan de formatie maakte, niet inzagen.

Zowel CDA als PvdA bezwoer gisteren dat ,,lijmen'' tussen beide partijen geen zin meer heeft. ,,We zijn het goed zat'', aldus Balkenende gisteren in het tv-programma Netwerk, sprekend over onderhandelen met de PvdA.

Inmiddels hebben Balkenende en Bos te maken met eerste kritiek in eigen kring op hun optreden. Zo meent voormalig PvdA-fractieleider Wöltgens, vandaag in een artikel in het Zaterdags Bijvoegsel van deze krant, dat Bos ,,te braaf'' is geweest tijdens de formatieonderhandelingen, bijvoorbeeld ten aanzien van de omvang van de bezuinigingen en de oorlog in Irak.

Bert de Vries, tot voor kort interim-voorzitter van het CDA, meent dat zijn partij ,,nu met huid en haar overgeleverd is aan de VVD''. Hij vindt dat Balkenendes positie als CDA-leider ,,niet is versterkt'' en oppert dat hij wellicht als CDA-leider beter kan afzien van het premierschap en in de Tweede Kamer blijven. Balkenende wees deze suggestie gisteren in het tv-programma Netwerk van de hand: ,,Vier verkiezingsoverwinningen op een rij, en dan zou ik in de `veiligheidszone' moeten blijven zitten? Dat is geen goed idee.''

VVD-leider Zalm meent dat het maandag te houden Kamerdebat over de kabinetsformatie zal moeten aantonen dat Balkenende en Bos ,,als het ware elkaars bloed wel kunnen drinken en dat zij in lijmen geen enkel heil zien''. Op dit moment, meent Zalm, is nog te weinig bekend over wat er precies gebeurd is. ,,Was het onervarenheid bij de beide heren, een gebrek aan begeleiding, of een bedrijfsongeval? Of een mengvorm van deze dingen?''

De VVD-leider benadrukte dat de VVD ,,niet staat te trappelen'' om aan een kabinet deel te nemen: ,,we hadden ons helemaal op oppositie ingesteld.'' Zalm zei ,,niets uit te sluiten'' en ook te verwachten dat CDA en VVD op financieel-economisch gebied snel tot overeenstemming kunnen raken, omdat zij dat immers vorig jaar bij de vorming van het eerste kabinet-Balkenende ook hebben gedaan. [Vervolg FORMATIEPOGING: pagina 9]

FORMATIEPOGING

Balkenende verwacht sneller akkoord met VVD

[Vervolg van pagina 1] Balkenende deelt deze verwachting, zei hij in Netwerk: ,,ik denk dat we met de VVD makkelijker komen tot een verantwoord financieel pakket dan met de PvdA''. Mocht het tot deelname van de VVD aan een formatiepoging komen, dan zal de inzet van de VVD zijn dat er geen lastenverzwaring mag komen, aldus Zalm. De VVD-leider sloot uit dat er een nieuwe Paarse coalitie met PvdA en VVD zou kunnen ontstaan. ,,Als ik nu zie wat het CDA in de afgelopen ronde heeft voorgesteld, dan zie ik wel dingen die ik niet goed vind, maar het verschil tussen onze ideeën en die van de PvdA is zo groot, dat is niet meer beter te krijgen''. Ook Bos sloot een Paarse coalitie uit, nadat hij eerder op de dag – half schertsend – had geopperd dat mogelijk ook de PvdA het voortouw zou kunnen nemen in een kabinetsformatie.

Geen enkele partij heeft zich gisteren al bereid verklaard om als derde partij toe te treden tot een coalitie met CDA en VVD, zodat deze coalitie over een Kamermeerderheid zou kunnen beschikken. D66-leider Dittrich verklaarde stellig dat zijn partij in een dergelijke coalitie niets te zoeken heeft. Naar verluidt is een deel van de D66-fractie echter van mening, dat Dittrich zich beter wat terughoudender zou moeten opstellen in zijn afwijzing.

LPF-leider Herben betoogde dat zijn partij ,,niet staat te trappelen''. PvdA-leider Bos noemde een mogelijk herstel van de combinatie CDA-VVD-LPF ,,heel ongeloofwaardig'', daar immers in de verkiezingsstrijd CDA en VVD te kennen hadden gegeven daar niets in te zien. CDA en VVD zwegen gisteren over dit vraagstuk. Slechts de leider van de driemansfractie van de ChristenUnie, André Rouvoet, zei voor zijn partij regeringsdeelname in overweging te willen nemen, maar die partij is niet groot genoeg om een driepartijencoalitie aan een meerderheid te helpen.

CDA en PvdA gingen elkaar gisteren in de loop van de dag steeds stelliger verwijten maken over de mislukking van hun elf weken durende formatiepoging. Zo verklaarde Bos in een tv-uitzending de indruk te hebben dat Balkenende ,,niet het mandaat'' zou hebben gehad om met de PvdA zaken te doen, ook al zou de CDA-leider persoonlijk geen tegenstander van de coalitie CDA-PvdA zijn geweest. Volgens Bos zou de CDA-leider woensdag, tijdens een eerste gesprek onder vier ogen met Bos, bij herhaling zijn weggelopen voor ruggespraak.

Het CDA van zijn kant breidde de lijst bezwaren tegen de PvdA in de loop van de dag gestaag uit. Nadat Balkenende donderdag vooral het gebrek aan ,,chemie'' tussen CDA en PvdA als oorzaak van de mislukking van de formatie had aangegeven, repte de CDA-leider 's avonds op tv ook van onoverbrugbare verschillen ten aanzien van de rol van de overheid, en kwam hij terug op de moeizame gang van zaken rond Irak.

Zowel CDA als VVD pleiten ervoor dat de Tweede Kamer het demissionaire kabinet Balkenende toestaat wetgeving voor te bereiden in verband met de opstelling van een begroting voor 2004, omdat anders door de langdurige formatie onbestuurbaarheid van het land dreigt. Zalm denkt daarbij vooral aan een herziening van de Bijstandswet. Een Kamermeerderheid voor zulke plannen bestaat op dit moment nog niet. (TE>

ONMOGELIJK VERSTANDSHUWELIJK: pagina 27