2003 stelt iedereen tevreden

Jongensboekenschrijver Leonard Roggeveen schreef in 1937 een detective die speelt in het jaar 2003. Een visionaire roman over ingemaakt zonlicht, luchttaxi's en het handige Telec-koffertje.

Hoeveel mannen hebben in hun jeugd niet uitgekeken naar het jaar 2003? Dat magische jaar waarin op elk dak een luchttaxi staat, de huiskamer wordt verlicht met ingemaakt zonlicht en het laatste nieuws altijd te raadplegen is via de Telec-koffer.

Vergeet Nostradamus, vergeet ook Jules Verne. De toekomstvoorspeller die 66 jaar geleden een vrij nauwkeurig beeld schetste van Nederland in 2003 heet Leonard Roggeveen. De onderwijzer uit Schagen, geboren in 1898, schreef meer dan honderd boeken, waaronder `radio- en televisieromans' voor jongens. Een van zijn titels luidt: Wereldkampioen 2003, uit 1937.

Het boek dook onlangs op in een doos op de zolder van oom Jan. ,,Ik las dit op mijn vijftiende en heb het altijd bewaard.'' Jan strijkt met zijn hand over het omslag. Stukjes gestold lijm brokkelen van de rugband. De futuristisch ogende illustraties werken vervreemdend op de vergeelde bladzijden.

`Wereldkampioen 2003' is een detective over een gestolen schaakstuk, gesitueerd dus in een verre toekomst. ,,Je vroeg je onwillekeurig af: zal ik dat nog meemaken?'' Jan had uitgerekend dat hij in 2003 81 jaar zou zijn, en hij vreesde dat hij het toch eerder in zijn verbeelding dan in de werkelijkheid zou beleven.

Herlezing anno 2003 leert dat je Roggeveen met een beetje goede wil een visionair kan noemen. Neem de statenbond Pan-Europa, die dit jaar haar tienjarige jubileum viert. Of het `natuurreservaat Marken', dat in de beschrijving doet denken aan de Oostvaardersplassen. En dan de brillen die in 2003 hebben afgedaan, omdat ze zijn vervangen door `kleine lenzen op de oogbal zelf'.

Anders dan de onderwijzer had voorzien, is het dorp Middenmeer, gesticht in de jaren dertig in de drooggelegde Wieringermeer, niet uitgegroeid tot grote stad, en staat er in `Colijnsburg' in de Noordoostpolders niet de `bekende Glazen Universtiteit'. Haarlem en Amsterdam zijn niet versmolten tot een grote metropool met meer dan twee miljoen inwoners. Ook zag Roggeveen Indië niet verloren gaan: met de `5-uur-Maandagexpress' vliegen personages van `Wereldkampioen 2003' er in 24 uur naartoe.

De dreiging van de naderende wereldoorlog, die de auteur in 1937 moet hebben gevoeld, is niet in het boek verwerkt. Geloofde Roggeveen dat het zo'n vaart niet zou lopen of wilde hij zijn jonge lezers niet verontrusten? De enige verwijzing is een opmerking tegen ene `Dolf' dat hij zijn `rare snorretje' moet afscheren. In tegenstelling tot George Orwells 1984 is het toekomstverhaal van Roggeveen dan ook geen waarschuwing, maar gewoon een verkenning om de fantasie van schooljongens te prikkelen.

Neem bijvoorbeeld de ontwikkeling van de luchtvaart, die ons de zegening van de luchttaxi heeft gebracht. Je stapt in op je eigen dak voor een tochtje naar Zandvoort of een bezoek aan het museum. De zeppelin is er voor de transatlantische vluchten op New York.

Misschien voorzag de schrijver een energiecrisis, in elk geval is zijn toekomststad voorzien van een Avond-Zonlicht-Centrale. Op zomerdagen wordt zonlicht verzameld en `ingemaakt' in de lusollamp, die een capaciteit heeft van vijfduizend kaarsen.

Roggeveen leeft zich helemaal uit bij het beschrijven van de `visie'. Onze breedbeeld-flatscreen televisie is een kolos vergeleken bij zijn `radio-stereo-visie toestel' (ook te leveren in slaapkameruitvoering). Het beeld wordt eenvoudig op de wand geprojecteerd, maar door de `stereobril' komt het los van de muur: in 2003 wordt er driedimensionaal uitgezonden, en niet alleen in huis. Op windstille dagen verschijnt het journaal ook door `hemelprojectie' in de lucht boven het IJ. Het nieuwsprogramma brengt beelden vanuit de hele wereld, die nog diezelfde dag zijn opgenomen.

Maar het opmerkelijkst is misschien wel het Telec-koffertje, dat sterk doet denken aan de laptop. Het meet slechts 252012 cm. Op een schermpje aan de binnenkant van het deksel verschijnt het laatste nieuws in goudbruine letters. In een handomdraai is de koffer bovendien om te bouwen tot zendertje (draai aan de knop, steek een staafje in de gleuf, druk op de veer). E-mail avant la lettre, zou je kunnen zeggen.

`Wereldkampioen 2003' is een stichtelijk boek, dat zonder problemen door katholieke jongens gelezen kon worden. Zo meldt de schrijver dat de hoge kwaliteit van het nieuwsprogramma de dagbladen grotendeels heeft verdrongen, en dan vooral de sensatieblaadjes. Want er bestaan nog wel papieren kranten – `Het jaar 2003 stelt iedereen tevreden!' – maar die worden alleen gelezen door `het beste deel van het volk': kunstenaars, bestuurders en politici.

Leonard Roggeveen heeft de juistheid van zijn toekomstschets niet zelf kunnen controleren: hij stierf in 1959.

    • Suzanna Jansen