`Gebrek aan economisch leiderschap'

Na Frankrijk en Duitsland dreigen nu ook Nederland en Italië met hun tekort boven de 3 procent te komen. Europa moet het eigen huis op orde zien te krijgen. Maar wie neemt de leiding?

De Europese ministers van Financiën keken dit weekeinde vanuit Athene met meer dan een half oog naar het slagveld in Irak. Het beste economische nieuws komt niet van de Europese bewindslieden, maar van de Amerikaanse militairen die inmiddels in Bagdad zijn. Bij een snel einde van de oorlog zal het gekelderde vertrouwen van consumenten en bedrijven opveren, waardoor de economie zich kan herstellen.

De eurozone heeft de ademruimte broodnodig, want de belangrijkste landen zijn niet bij machte de economie een impuls te geven. ,,In Europa is gebrek aan economisch leiderschap'', constateerde minister Hans Hoogervorst. Duitsland en Frankrijk kregen van Brussel de `rode kaart', omdat hun budgettekort de 3-procentsnorm uit het Stabiliteitspact overschreed.

Volgens uitgelekte prognoses van de Europese Commissie, die morgen worden gepubliceerd, komt Italië in 2004 zonder aanpassingen op een tekort van 3,1 procent. Hoogervorst zei dat mogelijk ook Nederland zich volgend jaar in het illustere rijtje van overtreders voegt met een tekort boven drie procent. Volgens de uitgelekte Commissie-prognoses hangt Nederland met een groei van 0,5 procent in 2003 – minder dan de 0,75 procent die het Centraal Planbureau voorspelt – aan de staart van het Europese peloton. De groei in de hele eurozone zou in 2003 op 1 procent uitkomen – na een prognose van 1,8 procent vorige herfst – bij de aanname dat de oorlog in Irak voor de zomer voorbij is.

Wat kan de eurozone nog bijdragen aan economisch herstel? Volgens de Griekse voorzitter, Nikos Christodoulakis, zullen structurele economische hervormingen ,,een nieuwe impuls krijgen om het groeipotentieel volledig te benutten''. Dat zal komend weekeinde in Washington dan ook de belangrijkste boodschap zijn aan de partners in de G7, met name aan de Verenigde Staten. Maar de Amerikaanse autoriteiten hebben dit al zo vaak gehoord. De Duitse en Franse regeringen kondigden pas onlangs ingrijpende hervormingen in sociale zekerheid, gezondheidszorg, pensioenstelsels en arbeidsmarkt aan, waartegen de vakbonden trouwens al meteen te hoop zijn gelopen.

De eurozone wil aan Washington ook ,,bezorgdheid'' overbrengen over het dubbele Amerikaanse tekort van overheidsbudget en handelsbalans. De vrees is dat dit twin deficit de dollar zal verzwakken ten opzichte van de euro, waardoor de Europese concurrentiepositie wordt aangetast. Ook op deze boodschap zitten de VS niet te wachten, zeker nu de Amerikaanse uitgaven door de oorlog in Irak fors stijgen. Volgens minister Hoogervorst hebben de Amerikanen bovendien ,,geen belang'' bij een sterke dollar, zodat ze weinig geneigd zijn het twin deficit snel aan te pakken.

De beleidsmakers van de eurozone zullen zich wegens de gevoeligheden op de G7-bijeenkomst voorzichtig opstellen. De president van de Europese Centrale Bank, Wim Duisenberg, zei dat het debat over het twin deficit met de Amerikanen ,,academisch'' zal blijven. Volgens de Ierse minister Charley McCreevy, wiens land prima blijft presteren, doet de eurozone er beter aan eerst het ,,eigen huis'' op orde te brengen. ,,Amerika heeft het de laatste tien jaar economisch beter gedaan dan Europa'', zei hij.

Eurocommissaris Pedro Solbes (Economische en Monetaire Zaken) onderstreepte in Athene opnieuw dat eurolanden de oorlog in Irak niet bij voorbaat als excuus mogen gebruiken om hun budgettekort tot boven de 3-procentsnorm te laten stijgen. Hij noemde Japan als bewijs dat een hoger tekort niet meer groei brengt. Solbes' waarschuwing lijkt vooral aan Frankrijk gericht. Het pact voorziet in `exceptionele omstandigheden' zoals oorlog. ,,Maar dat zullen we pas achteraf beoordelen'', aldus Solbes. Minister Hoogervorst prees Solbes' rol als bewaker van het Stabiliteitspact, vooral tegenover Frankrijk dat volgens de bewindsman ,,doet wat het wil met de 3-procentsnorm''.

Parijs zoekt welbewust de grenzen van het pact op door een tekort boven de norm in zowel 2002 als 2003. Solbes maakte al eerder duidelijk dat Parijs de excessieve tekorten vooral aan het eigen beleid heeft te wijten, zoals de ongedekte belastingverlagingen die president Jacques Chirac bij de presidentsverkiezingen had beloofd. Volgens de letter van het pact hoeft een budgettekort (op straffe van een miljardenboete) pas in het jaar na de vaststelling van de overtreding terug onder de grens van 3 procent – voor Frankrijk is dat dus 2004. De Franse minister Francis Mer gaf volgens Solbes in Athene ,,wat preciezer'' aan hoe hij dat denkt te bereiken. In mei komt Solbes met beleidsaanbevelingen aan Parijs, waarna de Europese ministers er in juni hun fiat aan moeten geven. Duitsland heeft ook tot 2004 respijt, maar probeert het tekort al in 2003 tot minder dan 3 procent te reduceren. Volgens minister Hans Eichel is dat echter onmogelijk als de groei dit jaar onder de één procent blijft. De Commissie gaat volgens de uitgelekte prognoses in 2003 uit van slechts 0,4 procent Duitse groei.

Duitsland hoopt nog op een nieuwe renteverlaging, maar ECB-president Duisenberg hield zich op de vlakte. Het goede nieuws moet vooralsnog uit Irak komen.