Zaken doen op z'n Twents

Bouwondernemer Dik Wessels vierde gisteren zijn 57ste verjaardag. Het grootste cadeau geeft hij zichzelf: voor bijna 600 miljoen euro koopt hij het beursgenoteerde Volker Wessels Stevin terug. Portret van een zakenman voor wie alles begint en eindigt in zijn dierbare Twente.

Rust bij het voetbalduel Excelsior '31-ASC Dronten. Na 45 minuten voetballen staat de thuisclub uit Rijssen voor de zoveelste keer achter. Degradatie dreigt. Sponsor-supporter Dik Wessels kan het gestuntel niet meer aan zien en beent boos naar de bestuurskamer. ,,Wat kost het om de trainer eruit te gooien? Het is mij wel 25.000 gulden waard'', roept hij tegen de verbouwereerde bestuursleden.

Het aanbod wordt niet aanvaard, maar het incident, twee seizoenen geleden, zegt veel over Dik Wessels (57). Hij zegt wat hij vindt, wil graag zaken bepalen en trekt als het nodig is zijn eigen portemonnee. In tegenstelling tot een amateurclub is een beursgenoteerd bouwbedrijf wel te koop. ,,Ik kom nog met een stunt'', heeft Wessels zich een aantal malen op de voetbaltribune laten ontvallen.

Begin maart maakt hij zijn woorden waar. Wessels doet samen met zijn jongere broer Herman een bod op alle aandelen Volker Wessels Stevin. Als 95 procent van de uitstaande aandelen wordt aangeboden, is de overname een feit. In de loop van volgende maand zal daarover duidelijkheid zijn.

De koers van het aandeel Volker Wessels Stevin staat ten tijde van het bod op 12,34 euro, waardoor het concern aan de beurs een waarde van 425 miljoen euro vertegenwoordigt. Volgens analisten te weinig voor een onderneming die over 2002 op een omzet van 3,3 miljard euro een nettowinst van 114 miljoen euro boekt. Het kopen van de aandelen die nog niet in het bezit zijn van de familie of het bedrijf, kost inclusief de overnamepremie een slordige 600 miljoen euro. Veel geld, zelfs voor Dik Wessels, wiens vermogen door het zakenblad Quote geschat wordt op 883 miljoen euro, goed voor de vijftiende plaats op de ranglijst van vermogende Nederlanders.

Waarom heeft Wessels er zoveel geld voor over om weer volledig eigenaar te worden? ,,Het is in de eerste plaats een zakelijke investering'', zegt bestuursvoorzitter Herman Hazewinkel van Volker Wessels Stevin. Maar gezien de nauwe verwantschap tussen Wessels en het bedrijf spelen volgens hem ook emoties een rol. ,,Dit is'', concludeert Hazewinkel, ,,meer dan een belegging.'' Door het bedrijf te kopen, een beslissing die pas in februari genomen is, wendt Wessels het gevaar af dat `zijn' bedrijf in vreemde handen komt. Gezien de lage beurskoers is dat geen denkbeeldig scenario. ,,Ik heb hem het afgelopen jaar wel eens gevraagd waarom hij niet zelf het bedrijf zou kopen'', zegt collega-bouwer Arend Jan Ter Steege uit Rijssen. ,,Hij grijnsde alleen maar. Toen wist ik genoeg.''

Wessels zelf geeft geen commentaar. Hij mijdt de publiciteit, en dat is niet alleen omdat de overname nog niet is afgerond. Wessels geldt als het prototype van een Tukker. Niet praten maar doen. ,,Enige spontaniteit is hem vreemd'', zegt oud-premier Dries van Agt, die twintig jaar commissaris is geweest bij bedrijven van Wessels. De selfmade zakenman, met slechts een lts-opleiding achter zijn naam, doet niet aan netwerken en is wars van uiterlijk vertoon. Al een kwart eeuw bewoont hij in Rijssen dezelfde, onopvallende vrijstaande woning. Wessels zal het calvinistische Rijssen altijd trouw blijven, net zo goed als dat het hoofdkantoor van zijn bedrijf, ondanks schaalvergrotingen en fusies, altijd aan de Regge zal staan.

Maar Volker Wessels Stevin lijkt met bijna 16.000 werknemers weinig meer op het bouwbedrijf dat Wessels begin jaren zeventig van zijn vader Arend overneemt. Aannemersbedrijf Wessels is dan qua grootte een gemiddeld bedrijf in Rijssen, dat bij de plaatselijke jeugd vooral bekendheid geniet omdat je er voor een dubbeltje vliegerlatjes kunt kopen. Dik werkt al op jeugdige leeftijd mee in het bedrijf. Timmeren, metselen, de zaken die hem op de ambachtsschool worden geleerd brengt hij in het bedrijf van zijn vader in praktijk. Later volgt hij in de avonduren een aannemersopleiding.

Als twintigjarige, nadat hij eerst nog twee jaar voor een aannemer in Nijverdal heeft gewerkt, krijgt Dik de dagelijkse leiding van het bouwbedrijf Wessels in handen. Dat Dik het bedrijf overneemt en niet zijn oudste broer, is niet meer dan logisch. Dik is gewend de eerste viool te spelen. ,,Hij is altijd een leider geweest'', vindt zijn collega Ter Steege. ,,Iemand die niet aan de leiband van een ander kan lopen.''

Wessels is bovendien een doorzetter, gezegend met een goed zakelijk inzicht. ,,Zo'n type dat bij het patat kopen altijd nog een dubbeltje over had voor de mayonaise'', zegt Jan Baan, oud-klasgenoot van de ambachtsschool. Als Baan, eigenaar van vijf autobedrijven in Twente, met Dik Wessels zakendoet is dat `op het scherpst van de snede'. ,,Hij kan alles kopen, maar in een luxe hotel heeft hij wel eens geweigerd voor zes euro een pilsje te kopen. Dat vindt hij te duur.''

De zakelijke instelling heeft Wessels van huis uit meegekregen. Wessels sr. leert zijn kinderen altijd wat achter de hand te houden en risico's te spreiden. Maar anders dan zijn vader is Dik bereid iets meer risico's te nemen. Al jong begrijpt hij dat een aannemer meer rendement overhoudt aan het bouwen van een huis als hij zelf de grond in handen heeft. Onder leiding van Dik legt bouwbedrijf Wessels zich steeds meer toe op vastgoedontwikkeling en volgen overnames van andere bouwbedrijven. Ieder jaar nemen omzet en winst toe. De grote sprong voorwaarts volgt in 1990. Een reverse take-over van IBB Kondor bezorgt Wessels een beursnotering. In 1997 volgt de fusie tussen Kondor Wessels en het in wegenbouw gespecialiseerde Volker Stevin. Dik Wessels krijgt binnen de raad van bestuur de portefeuille bouw en vastgoed en 15 procent van de aandelen.

Een groot deel van het geld dat hij met de fusies verdient, stopt hij in Reggeborgh, zijn eigen investeringsmaatschappij. Het familiekapitaal wordt belegd in uiteenlopende sectoren. Reggeborgh heeft bijvoorbeeld belangen in oliemaatschappij Petroplus, uitgever Quote Media en, uiteraard, Volker Wessels Stevin. Ook bezit Reggeborgh een eigen (zakelijke) luchtvaartmaatschappij en in Engeland en Nederland een keten van zakenreisbureaus.

De investering in internetprovider World Online blijkt de meest lucratieve te zijn. Door voor 45 miljoen gulden aandelen World Online te kopen en deze later, als de internethype haar hoogste punt bereikt, grotendeels weer te verkopen verdient Wessels 1,3 miljard gulden. Aandelen, zo had zijn vader hem al geleerd, zijn niets waard zolang je ze niet ten gelde maakt.

Wessels heeft gevoel voor timing. Aansprekend voorbeeld is de succesvolle entree op de Duitse bouwmarkt, eind jaren tachtig en begin jaren negentig. Na de Duitse hereniging is Wessels er als de kippen bij om voor lage prijzen grond in en rond Berlijn te kopen. Sommige vierkante meters in de Berlijnse binnenstad blijken korte tijd later honderd tot tweehonderd keer zoveel waard te zijn.

Wessels laat Duitsland kennis maken met de Nederlandse manier van bouwen, rijtjeswoningen en twee-onder-één-kappers. Dat gebeurt op kleine schaal, het eerste project is slechts acht woningen groot en wordt met behulp van Duitse bouwvakkers gerealiseerd. Vergelijkbare Nederlandse bouwbedrijven voelden zich hier te groot voor, maar Wessels ziet al vroeg de groeimogelijkheden van de Duitse markt. Inmiddels volgen vele bouwers nauwlettend zijn gangen. Als Wessels investeert, is de kans groot dat anderen volgen. ,,Dik durft anticyclisch te investeren'', zegt vriend Baan. ,,Als de beursindex straks in de buurt van de 200 komt, durft hij er een vermogen in te gooien. Zeker weten.''

Een andere veelgeprezen kwaliteit is zijn mensenkennis. Wessels oogt nors, ongeïnteresseerd. Bij zakelijke besprekingen valt hij op door aanvankelijk weinig tot niets te zeggen. Hij maakt op de achterkant van een vel papier wat aantekeningen en onthoudt precies die twee zinnen die belangrijk zijn. ,,Hij stelt precies de goede vragen. Vragen waarvan je denkt: ja, daar heeft hij wel gelijk in'', zegt directeur Maarten van den Biggelaar van Quote Media, het multimediabedrijf waar Reggeborgh een belang van 20 procent in heeft. ,,Ik ken niemand met zo'n mensenkennis als hij'', zegt vriend Jan Baan. ,,Zet hem met een wildvreemde om tafel en hij weet binnen de kortste keren welk vlees hij in de kuip heeft.'' Oud-commissaris Dries van Agt: ,,Hij kijkt altijd een beetje uit zijn ooghoeken hoe hij mensen in moet schatten, maar laat zich nooit in de kaarten kijken.'' En als Wessels eenmaal ergens een mening over heeft gevormd is hij daar moeilijk van af te brengen. Van Agt: ,,Hij valt niet om van het eerste zuchtje wind.''

De oud-premier is onder de indruk van de `markante intelligentie' van Wessels en noemt hem, gezien zijn scholing, `een natuurtalent'. Wessels spreekt geen woord Engels. Als IBB Kondor wordt gekocht, is hem de betekenis van het woord reverse take-over onbekend. Zijn secretaresse Sini Wijnen is mede om die reden bij bijna elke zakelijke afspraak aanwezig.

Een derde geroemde karaktereigenschap is zijn vermogen om zich te omringen met mensen die over bekwaamheden beschikken die hij zelf minder heeft. ,,Mede door die slimheid is hij zo groot geworden'', zegt Van Agt. Zijn eigen aanstelling is hier een voorbeeld van. In een tijd dat het bedrijf bij banken moest aankloppen voor financieringen, opent de naam Van Agt deuren die anders gesloten blijven. ,,Ik was de vlag op het schip'', geeft Van Agt toe.

Veel directeuren van de bedrijven van Wessels zijn eigen kweek of afkomstig uit de familie. Schoonzoon Henry Holterman is jarenlang directeur bij Reggeborgh geweest. Hij overtuigt Wessels in 1997 ervan dat internet een goede investering is. En broer Herman, directeur bouw en vastgoedontwikkeling bij Volker Wessels Stevin, is beter dan Dik in staat nieuw aangekochte bedrijven te integreren in het concern. De huidige bestuursvoorzitter van Volker Wessels Stevin, Herman Hazewinkel, geldt als de strateeg. Voordat hij in 1993 door Wessels wordt aangetrokken, is hij `slechts' vennoot bij een Almeloos accountantskantoor. Zijn vertrouwelingen zijn gewend aan de eigenzinnige, soms botte stijl van optreden van Dik Wessels. Leidinggevenden die naar hun beste vermogen presteren, worden ontzien, maar zij die ondanks hun capaciteiten miskleunen, krijgen dat onomwonden te horen. Daarbij maakt het niet uit dat anderen meeluisteren. ,,Hij zegt precies wat hij denkt, op een unverfroren manier'', zegt de Enschedese architect Harry Abels, die met Wessels heeft samengewerkt bij zowel de bouw van het nieuwe voetbalstadion van FC Twente als de naastgelegen amusementsboulevard Miracle Planet.

Bestuursvoorzitter Hazewinkel: ,,Het is bij hem niet snel grijs.'' Van managers die `niet in de cultuur van het bedrijf passen' wordt afscheid genomen. Niemand van hen wil erover praten: `niet verstandig'. De macht van Wessels reikt verder dan Twente.

Toch begint en eindigt alles bij Wessels in Twente. Hij voelt, net als bijvoorbeeld oud Arke-topman Ferdinand Fransen, een grote behoefte om iets voor de regio te betekenen. Na de vuurwerkramp in Enschede stelt hij bijvoorbeeld 5 miljoen gulden beschikbaar voor bedrijven die in de problemen komen. En door via Reggeborgh 8 miljoen euro in een spelersfonds te stoppen geeft hij voetbalclub FC Twente, geleid door broer Herman, meer financiële armslag. Uit het fonds worden aankopen gefinancierd, maar omdat de verwachte inkomsten uit transfers tegenvallen, staat FC Twente ruim 3 miljoen euro bij Reggeborgh in de min. Als Wessels vandaag zijn geld zou opeisen, is FC Twente morgen failliet.

Zijn grote dadendrang en slagvaardigheid vallen op in een regio die niet uitblinkt in daadkracht. ,,Het is haast Amerikaans. Hij zegt iets en het gebeurt. Zo is Manhattan ook ontstaan'', aldus architect Abels.

Amusementsboulevard Miracle Planet is Wessels' grootste mislukking uit zijn zakelijke carrière. Wellicht verblind door zijn liefde voor Twente laat hij zich een te rooskleurig verhaal voorspiegelen door de exploitanten. Wessels stopt er geld in, maar als nog voor de officiële opening een faillissement dreigt, neemt Reggeborgh tegen wil en dank de gehele exploitatie over. Zakenrelaties die op zijn initiatief geld in Miracle Planet hebben gestoken, worden schadeloos gesteld. Als de grootste schuldeiser, de ABN Amro-bank, vervolgens treuzelt met een voorstel voor herfinanciering, stopt een geïrriteerde Wessels van het ene op het andere moment de exploitatie. Zijn verlies van ruim 10 miljoen euro neemt hij op de koop toe.

Rentenieren wil Dik Wessels niet, zegt hij in december '98 tegen het zakenblad Quote, in een van zijn weinige interviews. ,,Rijkdom stelt zo weinig voor, alles is relatief.''