`Wij weten wat oorlog betekent'

Op de Berlijnse boulevard Unter den Linden verzamelen zich dagelijks Duitse tegenstanders van de oorlog. `Uit een geweerloop komen geen bonbons', zegt een oude man die zelf ooit gewond raakte aan het front in Noord-Afrika en Rusland.

Fritz Mamitza is specialist sarcastische spreuken. `Bush to heaven'. `Hoeveel levens is een mensenleven waard?' `Friendly fire is heldendood zonder vijand'. Sarcasme, zegt hij, is zijn hobby.

Mamitza is de klokkenluider van Berlijn. Twee keer per uur luidt hij de vredesklok van Greenpeace op de middenberm van de boulevard Unter den Linden. Met de juiste techniek draagt de galm tot in de Amerikaanse ambassade, gelegen in een zijstraat honderd meter verderop. Mamitza, met 77 naar eigen zeggen de oudste Greenpeace-acivist in Duitsland, zit alleen op werkdagen in de ploegendienst voor de vrede. In het weekeinde is hij thuis in Lübeck. De klok moet 24 uur per dag luiden. Vier slagen op het hele, twee op het halve uur. Zolang de oorlog duurt. ,,Als de Amerikanen inderdaad tot de zomer nodig hebben'', zegt Mamitza, ,,dan hebben we een mooi probleem.''

Unter den Linden is trekpleister voor toeristen, lunchpromenade voor diplomaten en politici en sinds de vroege ochtend van 20 maart trefpunt voor pacifisten. Ongeveer 85 procent van de Duitsers is tegen de oorlog. Dus kan het druk worden op de boulevard.

Henrik Stamm (25) studeert informatica aan de Humboldt Universiteit en komt elke dag even langs bij het kleine vredeskamp tussen Café Einstein en het kantoor van Aeroflot, niet ver van de Brandenburger Tor. ,,Als Duitser weet je wat oorlog betekent. Mijn grootmoeder werd nog jaren na de oorlog gek van elk overkomend verkeersvliegtuig.'' De 67 dode Amerikaanse en Britse militairen hebben hem niet milder gestemd. Integendeel. ,,Het is een genoegdoening om te zien dat zij nu ook ervaren wat oorlog betekent.'' Hardvochtig is dat niet. ,,Geweld lost niets op.'' Toch gaat het om jongens van zijn generatie, jongens met wie hij eeuwen christelijke cultuur gemeen heeft, jongens die erg op hem lijken. ,,Ze hebben van Saddam alleen maar een martelaar gemaakt.''

Heinz Hoffmann, 82, tekent, onder het toeziend oog van agenten die de weg naar de Amerikaanse ambassade versperren, een petitie tegen de oorlog. ,,Ik weet wat het betekent. Oorlog is moord.'' Hoffmann was destijds aan het front in Noord-Afrika en Rusland. Zwaar gewond op beide slagvelden. ,,Uit een geweerloop komen geen bonbons'', zegt de ingenieur.

De verontwaardiging is groot, de twijfel gering. De helft van de Duitsers wijst George W. Bush als hoofdschuldige van de oorlog aan, slechts een kwart noemt Saddam Hussein. Het pacifisme blijft niet beperkt tot de straat. Uit het raam van een kantoorgebouw van het Duitse parlement hangt een `Pace'-vlag.

Regering en volk zijn één in hun afkeer, maar de woordkeus verschilt. Kanselier Schröder heeft zijn verbeten verzet tegen oorlog ingeruild voor een gematigder toon. Het verloop van de oorlog heeft hem weliswaar in zijn standpunt gesterkt, zei hij onlangs, maar van zelfgenoegzaamheid mocht geen sprake zijn en van morele veroordelingen al helemaal niet. Schröder laveert tussen kiezers en bevriende naties. Intussen werpt zijn pacifisme in opiniepeilingen weer rendement af. De ster van Angela Merkel, fractievoorzitter van CDU/CSU en geprofileerd medestander van Bush, daalt juist.

Schröders SPD zwalkt. Secretaris-generaal Olaf Scholz wenste de Britten en de Amerikanen onomwonden succes. Bondspresident Johannes Rau laat het bouwen van transatlantische bruggen nog even aan anderen. ,,Geen enkel volk krijgt van God de opdracht een ander volk te bevrijden'', zei Rau deze week. Heidemarie Wieczorek-Zeul, minister van Ontwikkelingssamenwerking verklaarde dat de VS en Groot-Brittannië in eerste instantie voor de wederopbouw van Irak moeten opdraaien. ,,Wie bombardeert, betaalt.'' Erg hartelijk is het allemaal niet, constateerde Gary Smith, directeur van de American Academy in Berlijn.

Terwijl Mamitza op de boulevard spreuken verzint, concentreert men zich achter de façades alvast op de toekomst. Op nummer 78 rekent voormalig Schröder-adviseur Michael Steiner, nu VN-afgezant in Kosovo, voor hoe omvangrijk de taak van wederopbouw in Irak zal zijn. In Kosovo zijn 16.000 mensen in de weer om een samenleving van 2 miljoen een democratische structuur te geven. In Irak wonen meer dan 20 miljoen mensen. Hoe moet dat straks? 160.000 ambtenaren?

Aan de overkant, in Hotel Adlon, wijst Angelika Beer, voorzitter van Schröders coalitiepartner De Groenen, Duitse deelname aan het conflict, op welke wijze dan ook, van de hand. De wens van haar partij de Amerikanen gebruik van het Duitse luchtruim te ontzeggen kan echter niet gehonoreerd worden. ,,Als wij door terreur geraakt worden, hebben we onze partners nog nodig.''

Ook Schröder denkt na over de gevolgen van het conflict en de politieke strijd die eraan voorafging. Morgen wil hij in de Bondsdag een nieuwe buitenlandkoers presenteren. De wereld heeft geen behoefte aan `minder Amerika', maar wel aan `meer Europa', vindt de kanselier. Met een reeks proefballonnen probeerde Schröder de afgelopen dagen uit te vinden hoe ver hij in het streven naar een Europees defensiebeleid kan gaan. Ingrijpende reorganisatie van het leger? Verhoging van de defensie-uitgaven? Afschaffing van de dienstplicht?

Als de avond valt loopt het verkeer in de regeringswijk hopeloos vast. De boulevard wordt royaal afgezet voor een kleine anti-oorlogsdemonstratie van de ex-communistische PDS. De autoradio staat op Deutschlandfunk. Een columnist prijst het pacifisme van de kerken. Er is maar één macht die de oorlogsmachinerie kan stoppen, zegt hij, de Weltmacht Humanitas.