Gebroken reputaties in Clickfonds

Ruim vijf jaar na de start van de Clickfondszaak sprak de rechtbank gistermiddag haar laatste vonnis uit. Voor de aanklagers werd het geen feestje.

Het openbaar ministerie (OM) kon gistermiddag nog een beetje lachen. Maar het was als een boer met kiespijn. In het laatste Clickfondsproces, tegen hoofdverdachte Adri Strating, had men weliswaar een kleine veroordeling binnen, maar daar was dan ook alles mee gezegd. Niet alleen werden vier van de vijf ten laste gelegde feiten door de Clickfondskamer, de speciale rechtbank die de afgelopen 5,5 jaar de beursfraudezaken heeft afgehandeld, van tafel geveegd; het openbaar ministerie kreeg ook zware kritiek te verduren op de handelwijze in het vooronderzoek.

Tijdens de uitspraak betrokken de gezichten van officieren van justitie Tonino en Van Dis steeds meer. Het was dan ook een bijna genânte opsomming. Geen redelijk vermoeden van schuld bij de opening van het vooronderzoek. ,,Zeer onzorgvuldig'' handelen ten opzichte van de rechtercommissaris. Opsporingsambtenaren die onjuiste zaken relateren. Ondeugdelijke processtukken en overschrijding van de redelijke termijn waarbinnen de zaak moest worden behandeld.

Toch meed de rechtbank de zwaarste sanctie: niet onvankelijkheid. In het proces tegen effectenhuis Leemhuis en Van Loon was dat nog wel gebeurd. Maar in de Stratingzaak, zo oordeelde de rechtbank, is de geleden schade niet zodanig dat het OM haar recht op vervolging heeft verspeeld. In plaats daarvan werd de geëiste straf voor Strating drastisch teruggeschroefd. De voormalige `Koning van de Beurs' werd slechts voor één feit schuldig bevonden: meewerken aan belastingontduiking via coderekeningen bij zijn commissionairshuis. Zuur voor het OM was dat de rechtbank daarvoor op zich ,,een vrijheidsstraf van wezenlijke duur'' gepast had gevonden. Maar vanwege alle fouten werd het slechts een taakstraf van 240 uur, met aftrek van voorarrest, en een boete van 45.000 euro. Justitie had ingezet op anderhalf jaar en 300.000 euro.

Opmerkelijk was de manier waarop de Clickfondskamer omging met de meest beruchte kwestie in het beursfraudeonderzoek: de Zwitserse rechtshulp. Onlangs verklaarde het gerechtshof in een hoger beroep in een aanverwante zaak, van drie ex-medewerkers van Strating Effecten, het OM niet ontvankelijk omdat er in de Duitse versie van het rechtshulpverzoek aan Bern een extra zin staat die een vage drugsverdenking te hard aanzet. Ook de Clickfondskamer vond dat vrijdagmiddag ,,vergaand slordig en onachtzaam'', maar stelt, anders dan het hof, dat ze niet heeft kunnen constateren dat de Zwitsers bewust zijn misleid. Daarmee neemt de rechtbank afstand van de hogere rechter. Stratings advocaten Schreuders en Wladimiroff toonden zich niet onder de indruk. ,,Uitstel van executie'', oordeelde Wladimiroff, die er vast van overtuigd is dat het gerechtshof de afweging van de Clickfondskamer zal corrigeren.

Hoewel de juridische strijd dus nog doorgaat op een hoger niveau, rechtvaardigt de laatste uitspraak van de Clickfondskamer een moment van evaluatie. Ondanks een aantal veroordelingen, met name op fiscaal gebied, kan nu feitelijk worden vastgesteld dat van de oorspronkelijke `beursfraude' verdenkingen uit 1997 – weinig is overgebleven. Als je al van dat soort aspecten kan spreken, zitten die vooral in de tweede grote onderzoekslijn van Clickfonds: het complex rond effectenhandelaar Swaab, die het OM overigens bij toeval op het spoor kwam.

Er is ook een andere kant. De opgespoorde en veroordeelde fiscale delicten zijn niet weg te poetsen. En de integriteit in de financiële sector is op de kaart gezet. Maar wat ook op de kaart is gezet, zo blijkt uit alle Clickfondsvonnissen, is de integriteit van het OM zelf. De harde bewoordingen over de onzorgvuldige onderzoekshandelingen in het Stratingvonnis staan niet op zichzelf. Meerdere malen werd Justitie op de vingers getikt. En maar liefst drie keer kwam het tot een niet ontvankelijkheid van het OM.

Vast staat ook dat er door de Clickfondsaffaire veel onnodige schade is aangericht. Enkele betrokken beursmedewerkers zijn hun baan kwijt, sommigen zitten nog steeds in de financiële problemen, ook al is hun zaak op niets uitgelopen. Eenmaal gebrandmerkt, altijd gebrandmerkt, geldt bijna altijd in deze sector. Clickfonds toont maar weer eens aan hoe breekbaar reputaties zijn als het om financiële fraudebestrijding gaat. Niet alleen voor diegenen die bestreden worden, maar ook voor de bestrijder zelf.

    • Joost Oranje