Arabische tv is te duur voor Nederland

Nederlandse omroepen kunnen geen live-beelden uitzenden van de Arabische zender Al-Jazira. In Europa bestaat geen overeenstemming over de rechten.

Elke oorlog creëert nieuwe woorden, deze creëert ook een nieuw journalistiek genre. Embedded journalism: met het Amerikaans-Britse leger meereizende journalisten sturen via hun videophones rechtstreekse beelden vanaf het slagveld.

Met hun beslissing om niet langer live-beelden te vertonen, reageren NOS Actueel, Twee Vandaag, Netwerk en NOVA op het nieuwe fenomeen. Men wil het materiaal kunnen beoordelen en schokkende beelden eventueel kunnen weren. Los van de ethische terughoudenheid geldt echter ook een financiële beperking bij het doorgeven van live-beelden uit Irak.

De belangrijkste bron voor live-beelden uit Irak is de pan-Arabische satellietzender Al-Jazira. Nu de kritiek op embedded journalism toeneemt, groeit de behoefte aan andere beelden. Al-Jazira laat dankzij een uitgebreid correspondennetwerk en goede contacten met lokale stations beelden zien die CNN en co niet vertonen. Maar veel Europese tv-zenders hebben geen contract met Al-Jazira voor het overnemen van materiaal. Ze vinden het te duur.

De Nederlandse omroepen kunnen geen live-beelden van Al-Jazira uitzenden. Ze moeten wachten totdat duidelijk wordt of een van de twee mondiale tv-agentschappen waarop ze geabonneerd zijn, de beelden hebben verworven. Zowel NOS als RTL kunnen rechtenvrij gebruik maken van beelden van deze agentschappen, Reuters en Associated Press Television News (APTN).

Het kan even duren voordat de strijd om de rechten gestreden is. De beelden van Amerikaanse krijgsgevangenen kwamen zondag aan het begin van de middag binnen op de nieuwsredacties. Ze kwamen van Al-Jazira, die ze had gekocht van de originele bron, Iraki TV. Pas uren later werd duidelijk dat Reuters de rechten had gekocht van Al-Jazira, en konden NOS en RTL de beelden uitzenden.

Harm Taselaar, hoofdredacteur van RTL Nieuws, vindt een rechtstreeks contract met Al-Jazira op dit moment `niet opportuun'. ,,Hun beelden maken deel uit van de volledige overeenkomst met Reuters. We willen niet met elke afzonderlijke partij afspraken maken.'' Hans Laroes, zijn collega van het NOS Journaal, vindt het wel jammer dat er geen contract is met Al-Jazira. ,,Tot nu toe is het niet gelukt om goede afspraken te maken. We zijn bezig met onderhandelingen via de European Broadcasting Union.''

Er wordt helemaal niet onderhandeld met Al-Jazira, zegt Tony Naets, head of television news exchanges van de EBU in Genève. Namens 71 publieke omroepen in 52 landen verzorgt de European Broadcasting Union onder meer de uitwisseling van beelden van leden. Wie aangesloten is, kan vrijelijk gebruik maken van het materiaal dat door collega-omroepen wordt aangeboden.

Volgens Naets is het onmogelijk om namens de EBU een contract te sluiten met Al-Jazira. ,,Dat is financieel alleen haalbaar als omroepen hun abonnement op Reuters of APTN opzeggen. Pas dan komt er genoeg geld vrij voor een deal met Al-Jazira. Sommigen zijn daartoe bereid, anderen niet. Met zoveel omroepen heb je net zoveel meningen. Lastig is bovendien dat BBC en ZDF wel aparte overeenkomsten met Al-Jazira hebben, die moet je dan uit het collectief halen.''

Naets heeft `geen idee' hoeveel Al-Jazira vraagt voor de rechten voor EBU-leden. ,,Goedkoop zal het niet zijn, het gaat om zo'n 300 miljoen kijkers.'' Beelden zijn handel, onderstreept Naets. ,,Al-Jazira heeft 50.000 dollar betaald aan Iraki TV voor die beelden van Amerikaanse krijgsgevangenen. De prijs werd gedrukt omdat de Amerikaanse markt wegviel, het was duidelijk dat Amerikaanse zenders de beelden om ideologische redenen niet zouden uitzenden.''

Volgens Naets is de Europese afhankelijkheid van Reuters en APTN niet heel bezwaarlijk. ,,We moeten ons niet blind staren op Al-Jazira. Andere Arabische stations, zoals Abu Dhabi TV of Al Arabia, leveren ook interessante beelden.'' En dat live doorgeven van andermans beelden, wat heeft dat eigenlijk voor zin? ,,Als Europese zenders steeds CNN gaan doorprikken, kunnen we net zo goed allemaal naar CNN gaan kijken.''

De beelden van CNN zijn in ieder geval lekker goedkoop, zegt NOS Journaal-hoofdredacteur Laroes. ,,We mogen tien minuten per dag gebruiken, dat kost ons maar enkele tienduizenden euro's per jaar. Zij hebben ook belang bij goed contact, wij hebben ook niet veel gevraagd voor Milosevic in Den Haag.''