Dagboek op internet als alternatieve reportage

In dagboekvorm doen gewone burgers, journalisten en militairen op internet verslag van de oorlog. Berichtgeving door en voor lezers.

Salam Pax logde opeens niet meer in, tot grote schrik van de internationale internetgemeenschap. De dagboekschrijver uit Bagdad had vrijdag om twee uur 's nachts nog gemeld dat B52-bommenwerpers zijn kant op kwamen. ,,Nog 2 uur voordat de B52's in Irak aankomen.''

Welbespraakt en met humor verhaalde Salam Pax (een woordspeling op het Arabische en Latijnse woord voor vrede) zes maanden lang over zijn leven in de Iraakse hoofdstad: het hamsteren van voedsel, de bombardementen, de angst en het ,,wachtenwachtenwachten'' voor de televisie ,,met de kaart van Irak op schoot om te kijken wat er in het zuiden gebeurd''. ,,Op de BBC zien we Irakezen zich overgeven. Mijn neefje mompelde wat een zonde. Ja het is beter dat ze dat doen maar toch, zien dat ze een witte vlag dragen zorgt ervoor dat diep in je iets ineenkrimpt.''

Angstig wachtten zijn fans het hele weekeind op een teken van leven. Zaterdag werd Salams dagboek zo vaak bezocht, dat de server het aantal bezoekers niet meer aankon. Gisteren meldde hij cynisch dat delen van Bagdad in het weekeinde zonder elektriciteit zaten, en dat de Amerikaanse regering hem bestookte met e-mailtjes.

Salams dagboek, een zogenoemd weblog, is een interessant alternatief voor de reportages van de honderden journalisten die in Irak zijn en ofwel ingebed zijn bij een legereenheid, ofwel met een Iraakse `oppasser' op stap moeten. Kort, snel, in chronologische volgorde – de nieuwste dagboeknotitie bovenaan – uit de eerste hand en zonder enige vorm van censuur bericht hij over zijn eigen belevenissen. Hij linkt naar andere sites, en zijn lezers reageren vrijwel meteen op zijn berichten.

Ook anderen, een eigenaardige mix van journalisten, militairen en veteranen, hebben het bloggen ontdekt. De BBC laat zijn verslaggevers een dagboek bijhouden. CNN-cameraman Kevin Sites hield tot gisteren zijn eigen weblog bij, maar werd door zijn hoofdredactie verzocht er mee op te houden. En ook Marijo M., echtgenote van een Amerikaanse marinier, houdt een dagboek bij: ,,Kyra [haar dochtertje, red.] zag de `vliegtuigen' op Bagdad neerkomen. Ze holde naar me toe en zei ,,Mamma, pappa's boot `boom'. Ik zei haar: `nee, pappa's boot is ok'. Ze keek me aan en zei `BOM..'. Ik had nooit gedacht dat ik mijn dochter dat woord zou horen zeggen.'' Ze maakt zich zorgen. Sinds het begin van de oorlog heeft Marijo niets van haar man gehoord.

Technologiejournalist Dan Gillmor van de San Jose Mercury News noemde deze vorm van internetjournalistiek vorig jaar `kladboekjournalistiek'. Tussen degene die het nieuws signaleert en in zijn notitieblokje optekent, en degene die het publiceert, zit niet langer een eindredacteur. De notities zijn ook vaak in kladblok-vorm, zonder lettertekens of spellingcontrole en in telegramstijl.

Ook vlak na de aanslagen op 11 september in de VS werd deze vorm van journalistiek veelvuldig gebruikt. Via online-dagboeken hielden Amerikanen elkaar op de hoogte van hun welzijn. Gillmor signaleerde toen een verschuiving van oude media - kranten, tv en radio - via nieuwe media - internet - naar `we media', berichtgeving door en voor de lezer, die veel persoonlijker is dan de traditionele manier van nieuwsgaring. ,,We media is het idee dat de macht en de kennis en de energie van mensen optimaal gebruikt wordt.''

Het gevaar van de weblogs is dat er geen controle is op de authenticiteit en onpartijdigheid van het gebodene. De meest gestelde vraag aan Salam Pax was de afgelopen dagen dan ook `wie ben je?' en `ben je wel echt?'. De geruchtenstroom over zijn ware identiteit kwam zaterdag tot een hoogtepunt toen een lezer suggereerde dat Salam of een CIA-agent, of een stroman van Saddam Hussein, of zelfs de Iraakse dictator, zou zijn. Verscheidene journalisten hebben geprobeerd zijn identiteit te achterhalen. Op grond van de technische informatie en gedetailleerde beschrijving van Bagdad, lijkt hij zich in ieder geval echt in Irak te bevinden. En zoals Salam schrijft: ,,Stop alsjeblieft met het sturen van e-mails met de vraag of ik echt ben. Geloof je het niet? Lees het dan niet. Ik ben niemands propagandatrucje.''

www.nrc.nl: weblogs

    • Titia Ketelaar