Het nieuws van 20 maart 2003

Voorkeur Beeldende Kunst

Mortalis

,,Wij waren daar en hielden je hand vast toen jij je laatste adem uitblies,'' schrijft een dochter aan haar moeder. ,,Wat was er veranderd tussen de laatste ademhaling en het volgende moment?''

De brief hangt aan de muur in het Fotomuseum Den Haag, waar de tentoonstelling Mortalis Het beeld van de dood in de fotografie is te zien. De bijdrage van de Zwitserse fotograaf Cedric Bregnard aan de expositie wordt met deze brief geopend. Hij wil, zo zegt hij, `een gezichtsafdruk van de gestorvene maken tijdens de eerste uren na het overlijden'. Bregnards zwart-wit-foto's zijn bedeesd. De gezichten missen het gekwelde dat je hier op de meeste andere gezichten ziet. Mortalis is een drieluik, dat bestaat uit World Press Photo, Beroemde doden en Post Mortem. Bij de laatste en grootste afdeling hoort het werk van Bregnard en dat van het duo Fuchs. Daar zie je ook de 19de-eeuwse fotootjes van volwassenen en vooral kinderen. Het kon nauwelijks een genoegen zijn om dit laatste beeld van een beminde altijd bij je te dragen. Het gezicht ziet er meestal hoogst verschrikt uit, of het nog altijd protesteert tegen wat het is overkomen. De World Press Photo's en de Beroemde doden: gipsen of bronzen maskers van hoogwaardigheidsbekleders als Napoleon, Abraham Lincoln en Konrad Adenauer zijn zo pompeus dat je terugverlangt naar de tastende benadering van Post Mortem. Het autopsieportret van Marilyn Monroe en de foto van de neergeschoten verzetsvrouw Cornelia Bos in haar kist, het zijn gruwelijke feiten, die geen opening naar iets anders bieden.

Mortalis Het beeld van de dood in de fotografie t/m 15 juni in het Fotomuseum, Stadhouderslaan 43, Den Haag. Inl 070-3381144.

Rondom de vlag

Washington Post

Toen de Amerikaanse strijdkrachten hun eerste aanvallen uitvoerden op Irak, vertelde president Bush het land dat er een ,,brede en gezamenlijke campagne' tegen Saddam Hussein was begonnen. De aanvallen van vannacht waren beperkt tot wat de president noemde ,,geselecteerde doelen van militaire betekenis''; de ontploffing van kruisraketten en geleide bommen in en om Bagdad suggereerden een poging om belangrijke Iraakse leiders uit te schakelen. [...] Militaire deskundigen binnen en buiten het Pentagon hebben het vertrouwen dat de bondgenootschappelijke lucht- en grondstrijdkrachten Saddams verdediging kunnen breken en sommigen geloven dat de overwinning snel zal komen en weinig slachtoffers zal vergen. Dat hopen we vanzelfsprekend. Maar Bush waarschuwde vannacht terecht dat de oorlog ,,langer en moeilijker'' kan zijn ,,dan sommigen hebben voorspeld''. Het verzet van Irak kan bitter zijn; Saddam Hussein en de oorlogsmisdadigers in zijn omgeving kunnen chemische en biologische wapens gebruiken of terroristische aanslagen uitvoeren. Er zouden wel eens meer Amerikaanse mannen en vrouwen gedood en gewond kunnen worden dan in enig vorig conflict sinds het einde van de Koude Oorlog. Tijdens de Golfoorlog van 1991 kwamen 147 militairen om het leven, in Afghanistan kwamen tot dusver 36 militairen om, verliezen die pijnlijk zijn, maar relatief licht. Er zullen bijna zeker burgerslachtoffers vallen, er zal onbedoelde schade worden aangericht en er zullen tragische fouten worden gemaakt, zoals dat in alle oorlogen gebeurt. Zelfs als de Iraakse strijdkrachten verslagen zijn, zullen Amerikaanse commandanten de ontmoedigende taak hebben de veiligheid te handhaven in een land dat verscheurd is door etnische tegenstellingen en lang onderdrukte woede tegen het wrede apparaat van Saddam Hussein. [...]