Elke dag veertien pagina's vol over de EU

Zaterdag stemmen de Maltezers over toetreding tot de EU. De emoties lopen hoog op. ,,Hier op Malta nemen we alles veel te serieus.''

Bankemployee Steve Vella is de Europese Unie al beu nog voordat zijn land Malta er deel van uitmaakt. Hij weet niet meer welke politicus hij moet geloven.

Vorige week zei de leider van de socialistische partij Alfred Sant ineens dat bankmedewerkers als Vella in de EU hun baan zullen verliezen. Ook boeren, vissers, meubelmakers, dokwerkers, studenten, jagers, textielarbeiders, in totaal 44 beroepsgroepen, kregen van Sant een jobstijding te horen. Zelfs voor katholieke Maltezers die hechten aan het huidige verbod op abortus, homohuwelijk en scheiden hebben de socialisten een advies: stem bij het referendum van 8 maart tegen de EU.

,,Ze voeren een campagne van de angst, waardoor je door de bomen het bos niet meer ziet'', zegt Steve, terwijl hij in zijn lunchpauze aan zijn koffie nipt. ,,Was het maar al 9 maart. Dan was het referendum voorbij en werd alles weer normaal.''

Het eerste van negen referenda in de kandidaat-lidstaten wordt in de Brusselse EU-burelen met ingehouden adem gevolgd. Want het is spannend in Malta. In dit kleinste, maar dichtstbevolkte land van Europa wijzen de peilingen op een nek-aan-nek-race tussen voor- en tegenstanders. De nationalistische regeringspartij van premier Eddie Fenech Adami voert een felle campagne voor toetreding. En de socialisten, die in de oppositie zitten, zijn tegen. Zij willen slechts een partnerschap waarbij Malta alleen de voordelen zoals de open markt omarmt en de daarbij behorende plichten versmaadt.

Deze polarisatie is niet nieuw voor Malta. Politiek is de nationale hobby, zelfs een obsessie, in deze voormalige Engelse kolonie die in 1964 onafhankelijk werd. Op elk plein staat wel een beeld van een voormalige premier. Nationalisten gaan naar een nationalistisch café, socialisten naar een socialistische bar. Tot tien jaar geleden had je zelfs nationalistische en socialistische politiekantoren. De televisiezenders zijn of van de ene of van de andere partij en hetzelfde geldt voor de kranten.

Vergeleken met vijfentwintig jaar geleden is het echter rustig geworden. In de periode dat de socialist Dom Mintoff aan de macht was, moest de nationalistische televisiezender zelfs uitwijken naar Sicilië en werd het gebouw van de nationalistische krant Times of Malta door de socialisten in de as gelegd. Nu bevecht men elkaar met woorden. Maar dat gebeurt wel op massale schaal.

Zo loopt al enkele zondagen op rij de referendumkoorts op. Honderdduizend van de 390.000 Maltezers gaan de straat op om de strak georganiseerde massabijeenkomsten van hun partij te bezoeken; vijftigduizend naar de socialisten en vijftigduizend naar de nationalisten. Bij die laatste waan je je op de tribune van een voetbalfinale: zwaaiende vlaggen, gastoeters, opzwepende beats en brullende kelen. Tien kilometer verderop vullen de nationalisten de hoofdstraat van een stadje: vrouwen en kinderen gehuld in EU-vlaggen, galmende hymnen, en een speech van een uur door de premier. Politiek is hier het zondags uitje.

,,Hier op Malta nemen we alles veel te serieus'', meent verslaggever Herman Grech van de Times of Malta. Hij bladert door zijn krant. ,,Moet je zien. Veertien pagina's over het referendum. En zo gaat dat nu al weken.''

Van alle kanten vliegen de stemadviezen de burgers om de oren. De vakbonden adviseren tegen te stemmen. De jagers geven officieel geen stemadvies, maar hun leider zegt tijdens een zondagse demonstratie dat je wel blind moet zijn om niet te doorzien dat de EU de rechten van de zeventienduizend vogeljagers aantast. De grote hotels op dit jaarlijks door een miljoen toeristen bezochte eiland adviseren voor de EU te stemmen.

Alleen de kerk doet haar uiterste best neutraal te blijven. De bisschop heeft alle priesters in een brief gevraagd te zwijgen. De plaatselijk bekende socioloog met een eigen tv-show, pater Charles Tabbone, wil dan ook niks kwijt over het referendum. ,,De kerk is hier nog zo invloedrijk dat als wij een stemadvies zouden geven de uitslag zou zijn beslist.''

Nog nooit zag de het hoofd van de EU-delegatie op Malta, Ronald Gallimore, hoe de EU de emoties in een land zo hoog kan doen oplopen. Vorige week vond hij het zelfs nodig in te grijpen. De suggestie van de oppositie dat er een alternatief is voor lidmaatschap dat partnerschap heet, relativeerde hij op een persconferentie. ,,De mensen moeten weten dat je of meedoet aan de EU of dat je er buiten staat.''

Volgens Gallimore heeft Malta in vergelijking met andere kandidaat-EU-leden een uiterst voordelig pakket met aantrekkelijke uitzonderingen weten uit te onderhandelen: ,,Het was een van de meest vasthoudende kandidaten.'' Zo kan de Maltese regering ingrijpen als zou blijken dat de arbeidsmarkt wordt overspoeld met goedkope Oost-Europese arbeidskrachten, zoals de socialisten beweren. Vissers krijgen een 25 mijlszone rond het eiland waar ze het alleenrecht hebben op de visvangst. Om speculatie in onroerend goed te voorkomen, mogen buitenlanders maar één huis kopen op Malta. De komende tien jaar zal er geen BTW op voedsel en medicijnen worden geheven. De jagers mogen in de lente op vogeltjes blijven jagen.

Het pakket is volgens premier Eddie Fenech Adami aantrekkelijk genoeg om de Maltezers te overtuigen, zo zegt hij in de tien minuten die hij tussen de vele campagnebijeenkomsten weet vrij te maken. ,,De regering heeft 77 speciale regelingen voor Malta uitonderhandeld. Wij krijgen de komende twee jaar 200 miljoen euro om onze wegen en het milieu te verbeteren. Ik heb dat de laatste weken in een heldere campagne uitgelegd en verwacht dat veel mensen die traditioneel op de socialistische partij stemmen voor deze keer niet hun leider zullen volgen.'' Hij uit stevige kritiek op de socialistenleider Sant. Die maakt zich volgens de premier ,,belachelijk''. ,,Hij beledigt, stelt de zaken verkeerd voor, wordt gecorrigeerd, maar blijft zich herhalen.''

Toch hoeft een `ja' voor Europa in het referendum nog niet te betekenen dat Malta volgend jaar daadwerkelijk toetreedt tot de EU, zo erkent ook de premier. Vrij snel na het referendum, dat niet-bindend is, zijn er nationale verkiezingen op Malta. En oppositieleider Sant heeft al aangekondigd dat hij bij winst van die verkiezingen de uitslag van het referendum naast zich zal neerleggen en Malta buiten de EU zal houden.

Bankbediende Steve Vella moet er niet aan denken: ,,Als alles dan nog een keer opnieuw begint, emigreer ik naar Canada.''

    • Bas Mesters